Terug naar boven

De wereld om ons heen

De financiële markten kenden een sterke dynamiek in 2019. Ook voor ABP was het een dynamisch jaar. Het bestuur heeft de actuele ontwikkelingen op de voet gevolgd en heeft zich actief ingezet, samen met de uitvoeringsorganisatie, om daar zo goed mogelijk op in te spelen. We schetsen hier de meest in het oog springende ontwikkelingen die onze belangrijkste doelgroepen, deelnemers en werkgevers, hebben geraakt.

3.3.1 Ontwikkelingen economie en financiële markten

Het economische nieuws stond in 2019 vooral in het teken van politieke verschuivingen en daarmee gepaard gaande onzekerheid, zoals de grimmige handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China en de tot twee keer toe niet gehaalde datum van de Brexit (het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de EU). Maatregelen als vaste handelstarieven, restricties op technologie en investeringen hebben impact gehad op de internationale handel: het volume van de wereldhandel daalde met 2%, waar deze in de afgelopen jaren nog groeide met zo’n 3% per jaar. De economische groei in de Verenigde Staten en de eurozone bleef positief, maar het tempo van de groei nam wel af (in beide regio's met zo’n 0,6%-punt). Verder was 2019 het jaar waarin centrale banken opnieuw ingrepen. Dit had een positieve invloed op het beleggingsklimaat, terwijl de onderliggende economische groei verzwakte. De arbeidsmarkten lieten een positieve ontwikkeling zien, zowel in de Verenigde Staten als in Europa. Het effect op de lonen was vooralsnog beperkt en de opwaartse druk op de wereldwijde prijzen bleef laag. De mondiale angst voor een recessie leidde in augustus 2019 tot laagterecords in de rentes op langere looptijden. In het laatste kwartaal steeg de rente relatief sterk (met 0,4%-punt), vanwege het aangekondigde “fase 1”-handelsakkoord tussen Amerika en China. ABP verwacht de komende jaren een lager rendement van circa 4% per jaar. De oorzaak daarvan is vooral de lage rente, die het rendement op obligaties drukt.

 
De impact van de coronacrisis
In de eerste maanden van 2020 verspreidde het coronavirus SARS-CoV-2 zich wereldwijd, met een ongekende impact. Ook de financiële markten zijn hard geraakt, waardoor de financiële positie van pensioenfondsen nog meer onder druk is komen te staan. In het eerste kwartaal duikelde de dekkingsgraad, doordat aandelenbeurzen bloedrood kleurden en ook de rente nog eens daalde: een giftige mix voor de financiële positie van pensioenfondsen. Onze samenleving is in een lage versnelling beland om verdere verspreiding van het virus te voorkomen. Voor onze deelnemers en werkgevers is de continuïteit van de dienstverlening van het fonds van groot belang. ABP heeft maatregelen getroffen die ervoor zorgen dat de pensioenen worden uitbetaald en dat we bereikbaar zijn voor onze deelnemers. Daarnaast verscherpen we de monitoring van risico’s op de financiële markten, zodat we kunnen handelen als dat nodig en mogelijk is.
Op het moment van vaststelling van dit verslag zijn de financiële markten nog onrustig en is er veel onzekerheid en ongerustheid in de samenleving. We kunnen dan ook nog niet aangeven wat de effecten van de corona-crisis op de financiële positie en de pensioenen van onze deelnemers aan het einde van het jaar zullen zijn. De financiële positie op dat moment bepaalt of het fonds maatregelen moet doorvoeren, zoals het verlagen van de pensioenen. Uiteraard houden we onze deelnemers en werkgevers op de hoogte van belangrijke ontwikkelingen.

3.3.2 Financiële positie pensioenfondsen onder druk

De rente stond in 2019 lager dan ooit. Hierdoor bereikte ook de door DNB gepubliceerde rekenrente, waarmee pensioen­fondsen hun verplichtingen moeten berekenen, een historisch dieptepunt. Veel Nederlandse pensioen­fondsen hebben hier last van gehad in 2019.

Zoals uit de grafiek blijkt, moest een pensioenfonds op 31 december 1999 een bedrag van € 29 in kas hebben om een uitkering van € 100 te kunnen doen in de toekomst. Op 31 juli 2019 was dit bedrag gestegen tot € 91.


Bron: beantwoording vragen Tweede Kamer 2 september 2019, website ministerie Sociale Zaken

Deze toegenomen verplichtingen leidden tot dalende dekkingsgraden, waardoor de kans op het verlagen van de pensioenen steeg. ABP heeft deelnemers hiervoor gedurende het jaar meerdere keren gewaarschuwd. Het rendement op onze beleggingen kon deze ontwikkeling niet compenseren, zie ook het hoofdstuk Onze financiële positie. Eind november 2019 kwam minister Koolmees met een brief aan de Tweede Kamer, waarin hij aangaf de regels voor pensioenfondsen voor één jaar te versoepelen, om meer rust en duidelijkheid te creëren rondom pensioenen. De dekkingsgraad van ABP liet in de laatste twee maanden van 2019 een stijgende lijn zien en kwam op 31 december uit op 97,8%. Dit betekende dat ABP de pensioenen in 2020 niet hoeft te verlagen en dat het niet nodig was gebruik te maken van de versoepeling van minister Koolmees. Met name voor sociale partners ligt er een ambitieuze opdracht om in 2020 meters te maken met het nieuwe pensioencontract. ABP biedt daarbij zijn expertise en ondersteuning aan.

3.3.3 Verdere uitwerking nieuw pensioencontract

In juni van 2019 bereikten vakbonden, werkgeversorganisaties en het kabinet overeenstemming over de hoofdlijnen van het nieuwe pensioencontract. Dit was het startschot om het akkoord verder uit te werken: een stuurgroep van werkgevers, werknemers en de overheid is daarmee aan de slag gegaan. De wens is om voor de zomer van 2020 de hoofdlijnen duidelijk te hebben. In de tweede helft van 2019 heeft ABP zich samen met andere pensioenfondsen, -uitvoerders en -deskundigen ingezet voor een goede uitwerking van het pensioenakkoord. Belangrijke veranderingen in het nieuwe pensioencontract zijn dat het beter past bij de arbeidsmarkt, waarin mensen vaker van baan veranderen, en dat pensioenen directer en dus flexibeler meebewegen met de economische omstandigheden. Dat is in onze optiek voor deelnemers begrijpelijker dan in de huidige situatie. 

Uit onderzoek van bureau Mercer is gebleken dat het huidige Nederlandse pensioenstelsel het beste stelsel ter wereld is. De Global Pension Index geeft jaarlijks de ranking aan van de pensioenstelsels van 37 landen, die samen ongeveer twee derde van de wereldbevolking vertegenwoordigen. Denemarken en Nederland stonden in 2019 op een gedeelde eerste plek.

3.3.4 Duurzaamheid belangrijk maatschappelijk thema

In het verslagjaar was duurzaamheid een actueler thema dan ooit, het onderwerp was regelmatig voorpaginanieuws. Opvallend is dat steeds meer jongeren zich inzetten voor het behoud van onze planeet. ABP weet uit eigen onderzoek dat onze deelnemers duurzaamheid ook steeds belangrijker vinden. Tegen deze achtergrond heeft ABP de eerste vijfjarige beleidsperiode Duurzaam en Verantwoord Beleggen afgesloten. Een van de belangrijke resultaten is een belegd vermogen in de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties van € 65,6 miljard ultimo 2019. Voor het bepalen van het beleid voor de komende vijf jaar zijn we onder meer in gesprek gegaan met stakeholders, Dit resulteerde in een duidelijke focus op drie grootschalige en belangrijke maatschappelijke transities: klimaatverandering, grondstoffenschaarste en digitalisering, met respect voor mensenrechten als randvoorwaarde. De resultaten en ontwikkelingen lichten we toe in het hoofdstuk Hoe wij het pensioenvermogen beleggen in dit jaarverslag, en uitgebreider in ons jaarverslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen.

ABP is opnieuw door VBDO uitgeroepen tot het meest duurzame pensioenfonds van Nederland. ABP scoorde 4,6 van de 5 punten. De jaarlijkse benchmark van VBDO beoordeelt de 50 grootste pensioenfondsen van Nederland, samen goed voor 92% van het beheerd vermogen, met een totale waarde van meer dan €1.230 miljard. 

3.3.5 Kansen en bedreigingen van nieuwe technologie

ABP en APG sturen al jaren op het optimaal inzetten van nieuwe technologie, met structurele investeringen in systemen, menskracht en tijd. Door nieuwe technologie en verbeterde data-analysemethoden kunnen we sneller en beter inzicht krijgen in de grote hoeveelheid data, mogelijke onjuistheden sneller opsporen en oplossen en de kwaliteit van de administratie verbeteren. In 2019 lag de focus op het verbeteren van de datakwaliteit: het oplossen van historische kwaliteitsissues en het controleren van de inkomende datastromen van andere data-aanleverende partijen. Meer over de resultaten hiervan is te lezen in het hoofdstuk Bouwen aan goed pensioen voor 3 miljoen deelnemers.
In 2019 werd het belang van ‘digitale veiligheid’ in onze samenleving benadrukt door een groot aantal externe dreigingen en incidenten, zoals de toename van ransomware. ABP en APG hebben de beveiliging en continuïteit van (deelnemers)data als een van de hoogste prioriteiten. APG heeft in 2019 meegedaan aan een uitgebreide cybersecurity-test voor de financiële sector, geïnitieerd en gefaciliteerd door DNB. Hieruit bleek dat wij dankzij de getroffen preventieve, detectieve en reactieve cybersecurity- en informatiebeveiligingsmaatregelen in de pas lopen met de rest van de financiële sector. De verbeterpunten zijn direct opgenomen in ons beleid en worden daarmee structureel aangepakt.

3.3.5.1 Fieke: 'Dubbele uitlegbaarheid belangrijk voor draagvlak pensioen'

 

 

Pensioen in 2019

 

Fieke van der Lecq, hoogleraar Pensioenmarkten VU Amsterdam

 

Prof. dr. Fieke van der Lecq is hoogleraar Pensioenmarkten aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Voor haar was 2019 een interessant jaar, waarin in de Nederlandse pensioensector (en daarbuiten) veel gebeurde. Dat ging verder dan alleen het bereikte akkoord over het pensioencontract, waar zij als kroonlid van de SER ook aan meewerkte.

Fieke van der Lecq houdt zich in meerdere rollen bezig met pensioen. Naast hoogleraar, betrokken bij onderwijs en onderzoek, zit zij in de pensioenstakeholdersgroep van EIOPA, de Europese toezichthouder voor pensioenen en verzekeringen. Ze is commissaris en adviseur, schrijft artikelen en geeft lezingen. 'Voor mij waren er in 2019 drie ontwikkelingen in de Nederlandse pensioensector die eruit sprongen. Ten eerste hebben we gezien dat duurzaam beleggen nu echt doorzet. Ik vind dat belangrijk, niet alleen omdat deelnemers het willen, maar ook omdat alle pensioenfondsen samen aanzienlijke impact hebben en eraan kunnen bijdragen dat de generaties na ons een leefbare wereld hebben. Er zijn bijvoorbeeld stappen gezet in het sector-brede convenant IMVB, dat vanuit de SER is gefaciliteerd. Een goed pensioen en duurzaamheid blijken gelukkig ook steeds vaker hand in hand te gaan.'

Als tweede noemt Van der Lecq het pensioenakkoord. 'Er is een onderhandelingsresultaat bereikt en nu wordt er gewerkt aan de nadere uitwerking. Wat ik goed vind is dat de doorsneesystematiek voor de rechtenopbouw wordt afgeschaft en dat leeftijd-afhankelijk beleggen mogelijk wordt. Dat komt de dubbele uitlegbaarheid van het pensioen ten goede: het nieuwe pensioen moet te snappen zijn voor deelnemers en het moet acceptabel zijn. Wat mij betreft is die dubbele uitlegbaarheid dé voorwaarde om het draagvlak voor het nieuwe pensioencontract te verstevigen.'

Rechtenbeheer wordt ‘hot’
'De derde ontwikkeling is de verandering in de uitvoeringsketen,' vervolgt ze. 'Voorheen werd veel nadruk gelegd op de vermogensbeheerkant van pensioenen, maar nu zie je die verschuiven naar het rechtenbeheer. De regelgeving voor de uitvoering wordt strenger en daar spelen ‘nieuwe’ spelers die gespecialiseerd zijn in IT en administratie op in. Dit gaat ongetwijfeld zorgen voor verschuivingen in die markt, wat ook zijn weerslag zal hebben op de pensioenresultaten. Interessante ontwikkelingen, die ik ook de komende jaren op de voet blijf volgen.'

 

3.3.5.1.1