Terug naar boven

Geconsolideerde jaarrekening

5.2.1

Geconsolideerde balans

na resultaatbestemming, in € mln

  31-12-2019 31-12-2018
ACTIVA    
     
- vastgoedbeleggingen 62.947 51.464
- aandelen 191.810 155.326
- vastrentende waarden 176.151 163.795
- derivaten 43.601 31.451
- overige beleggingen 39.766 38.786
Beleggingen (1) 514.275 440.822
     
Overige activa (2) 2.212 1.884
     
Totaal activa 516.487 442.706
     
     
     
PASSIVA    
     
Groepsvermogen (3) -9.595 -10.926
     
Voorziening pensioenverplichtingen (VPV) (4) 476.330 411.008
     
Voorziening verzekeringsverplichtingen (VVP) (5) 0 2.867
     
- ontvangen zekerheden 22.144 15.986
- shortposities 272 36
- kortgeld o/g 3.916 3.249
- derivaten 21.244 18.933
Passiva beleggingen-gerelateerd (6) 47.576 38.204
     
Schulden en overige passiva (7) 2.176 1.553
     
Totaal passiva 516.487 442.706
 

5.2.2

Geconsolideerde staat van baten en lasten

in € mln

  2019 2018
BATEN    
Premiebijdragen (netto) (8) 11.135 10.537
     
- beleggingsresultaten (bruto) 67.986 -8.397
- af: kosten vermogensbeheer -404 -336
Beleggingsresultaten (netto) (9) 67.582 -8.733
Totaal baten 78.717 1.804
LASTEN    
Pensioenen en uitkeringen (10) -11.680 -11.369
Mutatie voorziening pensioenverplichtingen (11) -65.322 -19.356
Dekking uit kostenopslag pensioenpremies 105 110
Mutatie voorziening verzekeringsverplichtingen (12) -80 54
Saldo overdracht van rechten (13) 169 517
Kosten beheer pensioenen en verzekeringen (netto) (14) -173 -242
Rentelasten passiva beleggingen-gerelateerd -375 -405
Overige baten en lasten - -20
Totaal lasten -77.356 -30.711
SALDO BATEN EN LASTEN 1.361 -28.907
Totaal rechtstreekse mutaties in het eigen vermogen -30 -294
TOTAAL RESULTAAT 1.331 -29.201
     
 

5.2.3

Geconsolideerd kasstroomoverzicht

in € mln

  2019 2018
BEGINSTAND GELDMIDDELEN 1.352 2.038
MUTATIES    
Kasstromen uit pensioen- en verzekeringsactiviteiten:    
- ontvangen premies 11.240 10.928
- ontvangen in verband met overdracht van rechten (13) 261 820
- betaalde pensioenen en uitkeringen (10) -11.680 -11.369
- betaald in verband met overdracht van rechten (13) -92 -303
- betaalde kosten (14) -172 -242
     
Kasstroom uit pensioen- en verzekeringsactiviteiten -443 -166
     
Kasstromen uit beleggingsactiviteiten:    
- verkopen en aflossingen van beleggingen (1) 88.895 47.509
- verstrekkingen en aankopen van beleggingen (1) -92.160 -40.484
- directe beleggingsopbrengsten 7.779 7.630
- indirecte gerealiseerde resultaten uit derivaten en valutaresultaten -9.688 -7.559
- betaalde kosten beleggingen (9) -404 -336
- ontvangen zekerheden 6.157 -6.073
- overige mutaties 199 -1.207
     
Kasstroom uit beleggingsactiviteiten 778 -520
     
EINDSTAND GELDMIDDELEN (15) 1.687 1.352
 

5.2.4 Toelichtingen algemeen

5.2.4.1

5.2.4.1.1 Grondslagen algemeen

De grondslagen voor waardering en resultaatbepaling van de geconsolideerde en enkelvoudige jaarrekening zijn gelijk en zijn bindend voor groepsmaatschappijen en overige geconsolideerde entiteiten.

Hierna lichten wij de grondslagen voor de consolidatie toe, alsmede de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling van de posten die door consolidatie additioneel op de balans en de staat van baten en lasten verschijnen.

5.2.4.1.2 Grondslagen voor de consolidatie

In de geconsolideerde jaarrekening worden kapitaalbelangen in entiteiten waarin overheersende zeggenschap over het bestuur en het financiële beleid kan worden uitgeoefend, niet zijnde beleggingen, opgenomen door toepassing van de integrale methode van consolideren. Intercompany-transacties en onderliggende financiële verplichtingen worden daarbij geëlimineerd. Door te consolideren wordt door de juridische vorm van het kapitaalbelang heen gekeken en wordt direct inzicht gegeven in de financiële positie van de groep als geheel. Joint-ventures worden als een kapitaalbelang verwerkt.

Een lijst van directe kapitaalbelangen en meest significante in de consolidatie betrokken kapitaalbelangen is opgenomen in de rubriek Overige toelichtingen.

De waarden van de participaties in de FGR's zijn verantwoord bij de van toepassing zijnde beleggingscategorieën. De in de waarde van deze participaties begrepen positieve en negatieve derivatenposities, kortgeldposities o/g, shortposities en schuld uit hoofde van ontvangen zekerheid zijn in lijn met de Richtlijn Pensioenfondsen (RJ 610.211) separaat in de balans verantwoord.

5.2.4.1.3 Grondslagen voor de waardering van activa en passiva
5.2.4.1.3.1 Overige activa

De in de post overige activa en passiva begrepen immateriële vaste activa worden tegen verkrijgingsprijs gewaardeerd onder aftrek van lineaire afschrijvingen, voor zover van toepassing, rekening houdend met bijzondere waardeverminderingen. De afschrijvingstermijn is op de verwachte economische terugverdienperiode gebaseerd. In geval van acquisitie van een onderneming worden alle identificeerbare activa en passiva van de desbetreffende onderneming in de balans opgenomen tegen de actuele waarde op acquisitiedatum. Ontstane goodwill wordt bij eerste opname gewaardeerd als het verschil tussen de overnameprijs en de actuele waarde van de identificeerbare activa en passiva.

Derivatenposities van (klein)dochters, anders dan aangegaan in het kader van beleggingen, worden gewaardeerd tegen kostprijs met toepassing van de methodiek van kostprijshedge accounting.

5.2.4.1.3.2 Overige passiva

De onder de voorzieningen opgenomen voorziening belastinglatentie heeft betrekking op de uitgestelde belastingverplichtingen die voortvloeien uit tijdelijke verschillen tussen commerciële en fiscale vermogens. Bij de berekening wordt rekening gehouden met in komende jaren geldende tarieven, voor zover deze al zijn vastgesteld. Waardering geschiedt tegen nominale waarde.

De overige voorzieningen worden gewaardeerd op de contante waarde van de verwachte toekomstige uitgaven, rekening houdend met actuariële grondslagen voor zover relevant. De rekenrente wordt gebaseerd op de rentevoet ultimo jaar van hoogwaardige Nederlandse bedrijfsobligaties, rekening houdend met de resterende looptijd van de voorzieningen. Voor voorzieningen met een verwachte looptijd langer dan 15 jaar wordt de rekenrente gebaseerd op langlopende staatsobligaties.

5.2.4.1.4 Grondslagen voor de resultaatbepaling
5.2.4.1.4.1 Mutatie voorziening verzekeringsverplichtingen

 

Onttrekking voor uitkeringen en kosten 

De vrijval uit de voorziening verzekeringsverplichtingen voor uitkeringen en kosten wordt ten gunste van de staat van baten en lasten gebracht in de periode waarin de uitkeringen en kosten bij de berekening van deze voorziening was voorzien.

Wijziging actuariële grondslagen;

Het effect van de aanpassing van de actuariële grondslagen op de voorziening verzekeringsverplichtingen wordt ultimo verslagperiode bepaald en in de staat van baten en lasten opgenomen.

5.2.5 Risicoparagraaf

In de enkelvoudige jaarrekening zijn de risico’s die ABP als pensioenfonds loopt toegelicht. In de geconsolideerde jaarrekening komen ook de financiële posities naar voren van de entiteiten binnen de groep die via de integrale methode worden geconsolideerd. In hoofdlijnen betreft dit het uitvoeringsbedrijf, kapitaalbelangen waarin beleggingen zijn ondergebracht en APG Liquiditeitenbeheer BV (hierna: APG LB).

In aanvulling op de risicoparagraaf in de enkelvoudige jaarrekening wordt hierna ingegaan op de consolidatie van APG LB, het effect daarvan op de balans en het bijbehorende risicoprofiel, alsmede op de specifieke risico’s van APG LB.

5.2.5.1 Algemeen

Vanaf december 2017 worden overschotten dan wel tekorten van de Fondsen voor Gemene Rekening (hierna: FGR’s) geplaatst bij dan wel aangevuld door APG LB met behulp van deposito's. APG LB plaatst deze overschotten en tekorten door naar de pensioenfondsen.

De aandelen van APG LB zijn in handen van de bewaarstichtingen van de FGR’s. Omdat ABP (indirect) control heeft over APG LB is consolidatie noodzakelijk. Daarbij worden zowel de posities van ABP als de indirecte posities, via de FGR's met APG LB geëlimineerd.

De FGR's zijn beleggingenpools zonder rechtspersoonlijkheid waarin participanten naar evenredigheid van hun participaties een recht verkrijgen. De ene participant heeft geen zeggenschap of beleidsbepalende invloed over de activa van een andere participant. Een ieder kan uitstappen volgens van te voren bepaalde regels in de FGR documenten. De waarden van de participaties in de FGR's zijn verantwoord bij de van toepassing zijnde beleggingscategorieën. De in de waarde van deze participaties begrepen positieve en negatieve derivatenposities, kortgeldposities o/g, shortposities en schuld uit hoofde van ontvangen zekerheden zijn in lijn met de Richtlijn Pensioenfondsen (RJ 610.211) separaat in de balans verantwoord.

5.2.5.2 Effect op de balans en het bijbehorend risicoprofiel

Het effect van de consolidatie op de balans en het bijbehorende risicoprofiel wordt in 2019 met name veroorzaakt door APG LB. De consolidatie van APG LB zorgt voor een stijging van de posten beleggingen en passiva beleggingen gerelateerd. 

Ten opzichte van het risicoprofiel in de enkelvoudige balans leidt de consolidatie van APG LB niet tot een wezenlijk ander risicoprofiel. De taak is immers overschotten en tekorten van FGR’s via deposito’s te plaatsen bij dan wel aan te vullen door APG LB. APG LB plaatst deze deposito’s door naar ABP en de andere deelnemende pensioenfondsen. APG LB verricht alleen transacties met deelnemende FGR’s en pensioenfondsen.

5.2.5.3 Verzekeringsbedrijf


Verkoop Verzekeringsbedrijf

In 2017 heeft APG Groep N.V., waarin ABP een belang van 92,6% heeft, een formeel plan opgesteld om de verzekeringsdochter Loyalis N.V. af te stoten. Eind 2018 heeft APG Groep een overeenkomst, waarin de voorwaarden voor verkoop zijn opgenomen, ondertekend met de koper a.s.r. De overeengekomen verkoopprijs bedraagt € 450 miljoen. De aanvraag tot goedkeuring is ingediend bij de toezichthouder DNB. De verkoop is afgerond in 2019. De boekwaarde van de activa en de verplichtingen van Loyalis, welke aan de koper zijn overgedragen, bedragen respectievelijk € 3,5 miljard en € 3,1 miljard. 

Als gevolg van de verkoop van Loyalis N.V. per 1 mei 2019 zijn in de staat van baten en lasten over 2019 slechts 4 maanden meegenomen in de consolidatie tegen een heel jaar in 2018.

5.2.6 Toelichting op de geconsolideerde balans

(bedragen in miljoenen euro's, tenzij anders vermeld)

5.2.6.1 ACTIVA

5.2.6.1.1 Beleggingen (1)

  Vastgoed beleggingen Aandelen Vastrentende waarden Derivaten Overige beleggingen Totaal 2019 Totaal 2018
               
Beginstand beleggingen 51.464 155.326 163.795 31.451 38.786 440.822 477.289
Verstrekkingen/aankopen 3.748 9.353 76.294 - 2.797 92.192 40.484
Aflossingen/verkopen -1.858 -12.515 -73.001 - -1.720 -89.094 -47.509
Waardeontwikkeling* 8.484 40.148 10.520 - 3.538 62.690 -6.262
Overige mutaties 1.109 -502 -1.457 12.150 -3.635 7.665 -23.180
               
Eindstand beleggingen 62.947 191.810 176.151 43.601 39.766 514.275 440.822
               
Waarvan:              
- voor risico verzekeringsbedrijf           - 2.911
- voor risico deelnemers/polishouders           - 292
               
 
* Inclusief waardeontwikkelingen tot het moment van verkoop
 

Beleggingen worden inclusief bijbehorende vorderingen, liquide middelen en schulden gepresenteerd. Beleggingen kunnen rechtstreeks worden aangehouden dan wel via participaties in door het uitvoeringsbedrijf opgerichte fondsen voor gemene rekening (FGR’s).

In de post overige mutaties zijn begrepen de mutaties in de bij de beleggingen horende vorderingen, liquide middelen en schulden en de mutaties in de derivatenposities.

De waarden van de participaties in de FGR’s zijn verantwoord bij de van toepassing zijnde beleggingscategorieën. De in de waarde van deze participaties begrepen positieve en negatieve derivaten- posities, kortgeldposities o/g, shortposities en schuld uit hoofde van ontvangen zekerheden zijn in lijn met de Richtlijn Pensioenfondsen (RJ 610.211) separaat in de balans verantwoord.

Van de eindstand in de beleggingen ad € 514,2 miljard (2018: € 440,8 miljard) is:

  31-12-2019 31-12-2018
     
Beursgenoteerd 343.914 289.031
Niet-beursgenoteerd 170.361 151.791
     
 

In de eindstand van de beleggingen ad € 514,2 miljard (2018: € 440,8 miljard) zijn begrepen:

  31-12-2019 31-12-2018
     
Vorderingen en overlopende activa 443 200
Verstrekte zekerheden 793 925
Kortgeldposities u/g (inclusief kortgeldposities in FGR) 15.827 13.694
Banktegoeden in rekening courant 886 889
Schulden en overlopende passiva -592 -606
In beleggingen begrepen netto vlottend actief 17.357 15.102
 

In de post banktegoeden in rekening courant zijn begrepen saldi op margin accounts die in verband met futureposities worden aangehouden. Het betreft een bedrag van € 0,4 miljard (2018: € 0,1 miljard). Deze saldi staan niet ter vrije beschikking.

De in de beleggingen opgenomen schulden en overlopende passiva betreffen onder andere banksaldi met een debetsaldo van € 0,1 miljard (2018: € 0,5 miljard).

Beleggingen ten behoeve van regelingen voor deelnemers maken integraal onderdeel uit van de beleggingen.

Specificaties
In onderstaande tabellen is een specificatie opgenomen van de beleggingen naar categorie, regio en valuta (alle in miljoenen euro’s). In de valutatabel is de post derivaten niet opgenomen. Deze wordt in een aparte tabel samen met derivaten negatief en de shortposities gepresenteerd.

Beleggingen naar categorie Vastgoed- beleggingen Aandelen Vastrentende waarden Derivaten positief Overige beleggingen 31-12-2019 31-12-2018
               
Basismaterialen 12 10.033 979 144 1.463 12.631 10.933
Hypotheken c.a. - - 22.287 4 - 22.291 18.589
Vastgoed 42.254 4.769 771 - 293 48.087 39.884
Nutsbedrijven 458 4.829 3.324 - - 8.611 8.836
Telecommunicatie 1.195 5.521 3.848 - - 10.564 9.271
Gezondheidszorg 240 19.018 3.173 - 16 22.447 19.561
Luxe goederen 1.021 24.576 2.663 - 9 28.269 23.575
Energie 5.198 8.469 1.967 756 1.654 18.044 16.145
Industriële bedrijven 11.502 17.632 2.835 - - 31.969 23.968
Financiële instellingen 532 43.017 16.649 42.541 34.430 137.169 119.554
Dagelijkse goederen - 15.239 1.305 103 662 17.309 14.695
Informatietechnologie - 38.609 1.517 - - 40.126 29.170
Overheid 535 98 114.833 53 1.239 116.758 106.641
Totaal beleggingen 62.947 191.810 176.151 43.601 39.766 514.275 440.822
 

Beleggingen naar regio Vastgoed- beleggingen Aandelen Vastrentende waarden Derivaten positief Overige beleggingen 31-12-2019 31-12-2018
               
Nederland 4424 3523 12097 1630 5236 26.910 22.244
EMU overig 14916 16109 76771 9083 6061 122.940 106.995
Overig Europa 11472 22550 18264 32292 2211 86.789 72.433
Noord-Amerika 18914 96573 54386 581 24043 194.497 168.151
Azië/Pacific 13068 47077 7695 14 1767 69.621 58.414
Overig 153 5978 6938 1 448 13.518 12.585
Totaal beleggingen 62.947 191.810 176.151 43.601 39.766 514.275 440.822
 

Beleggingen naar valuta, excl. derivaten Vastgoed- beleggingen Aandelen Vastrentende waarden Overige beleggingen 31-12-2019 31-12-2018
             
Euro 22.404 22.599 96.455 11.047 152.505 136.929
Amerikaanse dollar 20.490 94.005 56.913 25.533 196.941 169.556
Britse pond 6.175 8.235 8.977 1.163 24.550 22.891
Australische dollar 2.988 3.268 1.082 1.017 8.355 7.128
Zwitserse frank 185 4.490 67 110 4.852 3.970
Hong Kong dollar 3.949 1.364 - 108 5.421 4.266
Canadese dollar 255 3.911 1.085 316 5.567 4.650
Yen 843 10.678 412 372 12.305 10.199
Overige 5.658 43.260 11.160 100 60.178 49.782
Totaal 62.947 191.810 176.151 39.766 470.674 409.371
 

Derivaten en shortposities naar valuta Derivaten positief Derivaten negatief Shortposities 31-12-2019 31-12-2018
           
Euro 178.822 -9.450 -81 169.291 166.014
Amerikaanse dollar -135.235 22.523 -191 -112.903 -121.991
Britse pond 4.078 -21.204 - -17.126 -17.485
Australische dollar 1.844 -6.394 - -4.550 -3.691
Zwitserse frank -804 -2.005 - -2.809 -2.205
Hong Kong dollar -149 73 - -76 -67
Canadese dollar 873 -3.817 - -2.944 -2.220
Yen -6.801 -99 - -6.900 -6.159
Overige 973 -871 - 102 286
Totaal 43.601 -21.244 -272 22.085 12.482
 

De valuta-verdeling van derivaten positief en negatief wordt mede beïnvloed door valuta-afdekposities. De verantwoording van deze posities betreft een momentopname. Een valutatermijncontract is een overeenkomst om op een toekomstig tijdstip vreemde valuta's tegen een afgesproken koers en hoeveelheid aan te kopen of te verkopen. Koop leidt tot een toename van de valutapositie, verkoop leidt tot een afname. In bovengenoemde tabel zijn beide posities weergegeven. De uiteindelijke standen zijn mede afhankelijk van de koersontwikkeling sinds het afsluiten van het contract.

Toelichtingen per categorie

De vastgoedbeleggingen omvatten beleggingen in:

Vastgoedbeleggingen 31-12-2019 31-12-2018
     
Woningen 13.012 8.162
Kantoren 5.406 3.903
Winkels 13.395 15.939
Industrieel 8.563 6.993
Hotels 2.201 2.521
Infrastructuur 15.691 11.394
Overig 4.679 2.552
     
Totaal vastgoedbeleggingen 62.947 51.464
 

In de post overig zijn begrepen overige activa en passiva inzake beleggingen ad € 0,1 miljard (2018: € 0,1 miljard).

De beleggingen in aandelen omvatten beleggingen in:

Aandelen 31-12-2019 31-12-2018
     
Ontwikkelde markten 125.995 100.541
Opkomende markten 39.692 33.669
Private equity 26.166 21.204
Overige activa en passiva -43 -88
     
Totaal beleggingen in aandelen 191.810 155.326
 

Private equity betreft met name aandelen in niet-beursgenoteerde ondernemingen, onder meer in de venture capital-sector. Er is voor € 4,8 miljard belegd in indirect investments (2018: € 17,8 miljard) en voor € 21,4 miljard in direct investments (2018: € 3,4 miljard).

De beleggingen in vastrentende waarden betreffen:

Vastrentende waarden 31-12-2019 31-12-2018
     
Obligaties 121.649 94.521
High yield credits 15.978 15.407
Indexobligaties 17.870 32.627
Onderhandse leningen 327 299
Hypothecaire leningen 18.543 18.328
Overige activa en passiva 1.784 2.613
Totaal beleggingen in vastrentende waarden 176.151 163.795
 

De shortpositie is ultimo 2019 € 190 miljoen (2018: 36 miljoen). De stand ultimo 2019 is verantwoord onder de balanspost passiva beleggingen-gerelateerd.

De opbouw van de post vastrentende waarden naar couponrente is als volgt:

Vastrentende waarden naar couponrente 31-12-2019 31-12-2018
     
< 2% 65.394 63.648
2%-3% 30.430 26.759
3%-4% 26.855 25.241
4%-5% 28.147 23.976
> 5% 25.325 24.171
Totaal beleggingen in vastrentende waarden 176.151 163.795
 

Op basis van de contractuele aflossingsdata kan de resterende looptijd van de beleggingen in vastrentende waarden als volgt worden weergegeven:

Vastrentende waarden naar looptijd 31-12-2019 31-12-2018
     
Korter dan één jaar 7.369 8.663
Vanaf één jaar tot vijf jaar 39.648 37.806
Langer dan vijf jaar 129.134 117.326
Totaal beleggingen in vastrentende waarden 176.151 163.795
 

De kredietwaardigheid van beleggingen in vastrentende waarden wordt veelal uitgedrukt in een credit rating.

De rating van de beleggingen in vastrentende waarden is te specificeren als volgt:

Rating vastrentende waarden AAA AA A BBB <= BB geen rating Totaal
               
2019 33% 29% 11% 17% 9% 1% 100%
2018 35% 29% 10% 16% 10% - 100%
 

Uit bovenstaand overzicht blijkt dat 73% (2018: 74%) van de beleggingen in vastrentende waarden een rating heeft van A of hoger.

Voor het bieden van inzicht in de kasstromen van de vastrentende waarden wordt veelal de duratie gebruikt. De duratie is een gemiddelde, gewogen looptijd van alle cash-flows (rente en aflossingen) van de renteproducten. De duratie van de vastrentende waarden bedraagt circa 8 jaar (2018: circa 7 jaar).

De samenstelling van de derivaten met een positieve actuele waarde is als volgt:

Derivaten 31-12-2019 31-12-2018
     
Valuta derivaten    
Valutatermijncontracten 1.797 692
Cross currency swaps - -
     
Interest derivaten    
Renteswaps 39.381 29.347
Inflation linked swaps 1.266 1009
Futures vastrentende waarden 52 159
TBA's 4 23
     
Overige derivaten    
Credit default swaps 13 3
Overige swaps - 23
Overige futures 1.088 195
Totaal derivaten met een positieve actuele waarde 43.601 31.451
waarvan: voor rekening verzekeringsbedrijf - 22
     
 

Negatieve derivatenposities worden overeenkomstig de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving op de passiefzijde van de balans gepresenteerd. De actuele waarde van derivaten is onder meer sterk afhankelijk van de stand van de (valuta)koersen en de rentes ultimo jaar ten opzichte van de (valuta)koersen en rentes op het moment van afsluiten van de derivatenposities.

Overige beleggingen 31-12-2019 31-12-2018
     
  39.766 38.786
     
 

Overige beleggingen betreffen beleggingen in hedgefondsstrategieën ad € 20,9 miljard (2018: € 20,6 miljard). Verder zijn onder deze post opgenomen beleggingen in commodities ad € 3,3 miljard (2018: € 5,7 miljard). De waarde van de in overige beleggingen begrepen overige activa en passiva inzake beleggingen bedraagt € 15,5 miljard (2018: € 12,5 miljard).

5.2.6.1.2 Overige activa (2)

  31-12-2019 31-12-2018
     
Deelnemingen 1 2
Immateriële vaste activa 2 2
Materiële vaste activa 94 106
Vorderingen en overlopende activa 1.315 1.311
Liquide middelen 800 463
Totaal overige activa 2.212 1.884
 

In de post liquide middelen zijn naast banksaldi in rekening courant tevens deposito's ad € 215 miljoen begrepen (2018: € 156 miljoen). Van de post liquide middelen staat een bedrag van € 7,2 miljoen niet ter vrije beschikking (2018: € 4,5 miljoen). Er zijn geen verdere zekerheden gesteld.

De materiële vaste activa bestaan uit:

Materiële vaste activa 31-12-2019 31-12-2018
     
Bedrijfsgebouwen 67 72
Overig 27 34
     
Totaal materiële vaste activa 94 106
 

De post bedrijfsgebouwen bestaat uit zowel bedrijfsgebouwen, met een geschatte economische levensduur van 30 jaar, en installaties met een geschatte economische levensduur van 15 jaar. De post overige betreft inventarissen en inrichtingen met een geschatte economische levensduur tussen 5 en 10 jaar, alsmede computers met een geschatte economische levensduur tussen 4 en 5 jaar.

De vorderingen en overlopende activa bestaan uit:

Vorderingen en overlopende activa 31-12-2019 31-12-2018
     
Vorderingen op werkgevers 892 760
Vorderingen inzake waarde-overnames 181 175
Vorderingen op deelnemers 3 6
Overige vorderingen 239 370
     
Totaal vorderingen en overlopende activa 1.315 1.311
 
Onder de vorderingen zijn geen vorderingen opgenomen met een resterende looptijd langer dan één jaar (2018: nihil). 

5.2.6.2 PASSIVA

5.2.6.2.1 Groepsvermogen (3)

  Eigen vermogen Minderheidsbelang van derden Totaal 2019 Totaal 2018
         
Beginstand groepsvermogen -11.012 86 -10.926 18.275
Fondsresultaat 1.361 - 1.361 -28.907
Mutatie minderheidsbelang van derden in deelnemingen - -30 -30 -294
Eindstand groepsvermogen -9.651 56 -9.595 -10.926
 

Als gevolg van de consolidatie is het groepsvermogen € 56 miljoen hoger dan het eigen vermogen in de enkelvoudige balans. Het verschil betreft het minderheidsbelang van derden in deelnemingen. 

Bij dividenduitkeringen van APG Groep NV wordt rekening gehouden met restricties vanuit van toepassing zijnde wet- en regelgeving als MiFiD (Markets In Financial Instruments Directive).

5.2.6.2.2 Voorziening pensioenverplichtingen (4)

  31-12-2019 31-12-2018
     
Voorziening voor risico van het pensioenfonds 476.222 410.900
Voorziening voor risico deelnemers 108 108
     
Totaal voorziening pensioenverplichtingen 476.330 411.008
     
 

Voor een aanvullende toelichting op de voorziening pensioenverplichtingen (VPV) wordt verwezen naar de toelichting op de enkelvoudige jaarrekening.

5.2.6.2.3 Voorziening verzekeringsverplichtingen (5)

  31-12-2019 31-12-2018
     
Levensverzekeringen voor eigen rekening en risico - 1.608
Schadeverzekeringen voor eigen rekening en risico - 973
     
     
Subtotaal verzekeringen voor eigen rekening en risico - 2.581
Levensverzekeringen voor risico van polishouders - 286
Totaal voorziening verzekeringsverplichtingen - 2.867
 

De voorziening verzekeringsverplichtingen betreft een zo getrouw mogelijke schatting van de huidige waarde van toekomstige verzekeringsverplichtingen. Deze verplichtingen hebben betrekking op zowel levensverzekeringen als schadeverzekeringen. Het herverzekeringsdeel van de voorziening schadeverzekeringen is in de rubriek overige activa opgenomen. De totale (bruto)verplichtingen zijn in de voorziening voor verzekeringsverplichtingen opgenomen. 

5.2.6.2.4 Passiva beleggingen-gerelateerd (6)

  31-12-2019 31-12-2018
     
Ontvangen zekerheden 22.144 15.986
Shortposities 272 36
Kortgeld o/g 3.916 3.249
Derivaten 21.244 18.933
Totaal passiva beleggingen-gerelateerd 47.576 38.204
 

Ontvangen zekerheden betreffen borgstellingen voor aangegane transacties inzake derivaten. 

In het kortgeld o/g ad € 3,9 miljard (2018: € 3,2 miljard) is voor € 0,7 miljard aan repo's begrepen (2018: € 0,2 miljard). Voor het aangaan van repo’s wordt een vergoeding bedongen. Voor het risico van niet-teruglevering worden tijdelijk contanten verkregen.

Negatieve derivatenposities worden overeenkomstig de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving op de passiefzijde van de balans gepresenteerd. De negatieve derivatenposities zijn als volgt te specificeren:

Derivaten met een negatieve actuele waarde 31-12-2019 31-12-2018
     
Valuta derivaten    
Valutatermijncontracten 685 1.230
     
Interest derivaten    
Renteswaps 17.416 12.717
Inflation linked swaps 2.446 2.221
Futures vastrentende waarden 59 77
TBA's 4 20
     
Overige derivaten    
Credit default swaps 226 32
Overige futures 408 2.636
Totaal derivaten met een negatieve actuele waarde 21.244 18.933
waarvan voor rekening verzekeringsbedrijf   9
     
 

 

5.2.6.2.5 Schulden en overige passiva (7)

  31-12-2019 31-12-2018
     
Voorzieningen 83 77
Langlopende schulden 11 11
Schulden inzake pensioenen 311 413
Overige schulden 1.771 1052
     
Totaal schulden en overige passiva 2.176 1.553
 

Onder de schulden en overige passiva zijn, als onderdeel van de overige schulden, voor € 62 miljoen (2018: € 20 miljoen) posten verantwoord met een resterende looptijd langer dan één jaar. Er zijn geen zekerheden verstrekt.

Voorzieningen
De voorzieningen betreffen voornamelijk personeels-gerelateerde voorzieningen en de voorziening belastinglatentie.

Langlopende schulden
Door consolidatie verschijnen voor in totaal € 11 miljoen (2018: € 11 miljoen) langlopende schulden. Dit betreft door kapitaalbelangen bij derden opgenomen leningen. Van de eindstand heeft € 10,9 miljoen een restlooptijd groter dan vijf jaar (2018: € 10,9 miljoen). Het rentepercentage is 7,25% per jaar (2018: 7,25% per jaar). Er zijn geen zekerheden gesteld. 

Schulden inzake pensioenen
Van de schulden inzake pensioenen heeft een bedrag van € 303 miljoen (2018: € 312 miljoen) betrekking op schulden inzake belastingen en sociale lasten.

Overige schulden
De onder overige schulden verantwoorde post schuld voorwaardelijke inkoop ad € 1.369 miljoen (2018: € 803 miljoen) en verplichting aan Defensie ad € 44 miljoen (2018: € 3 miljoen) worden verder toegelicht in de toelichting op de balans in de enkelvoudige jaarrekening. 
 

5.2.6.3 NIET IN DE BALANS OPGENOMEN VERPLICHTINGEN EN NIET IN DE BALANS OPGENOMEN ACTIVA

5.2.6.3.1 Verplichtingen uit hoofde van beleggingen

Voor beleggingen in vastgoed zijn per balansdatum verplichtingen aangegaan voor € 8,3 miljard (2018: € 6,6 miljard).

Voor beleggingen in private equity zijn verplichtingen aangegaan om desgevraagd stortingen te verrichten. Per balansdatum bedragen deze € 16,7 miljard (2018: € 15,7 miljard).

Er zijn geen effecten verstrekt als collateral (2018: 0,4 miljard) en voor € 0,2 miljard effecten ontvangen als collateral (2018: nihil).

Er zijn voor € 0,8 miljard (2018: € 0,5 miljard) effecten verstrekt als initial margin. Verder zijn effecten ontvangen ter grootte van € 1,2 miljard (2018: € 1,4 miljard) en verstrekt ter grootte van € 0,7 miljard (2018: € 0,2 miljard) in verband met repo's. Er is voor € 0,4 miljard (2018: € 0,1 miljard) cash verstrekt als initial margin in verband met derivaten.

Bij ABN-AMRO Bank NV is een kredietovereenkomst aangegaan van € 0,8 miljard (2018: € 0,8 miljard). Verder is bij ABN-AMRO een intraday-faciliteit van € 0,5 miljard (2018: € 0,5 miljard) en bij ING een intraday-faciliteit van € 0,4 miljard (2018: € 0,4 miljard) afgesloten. Ultimo 2019 is op deze faciliteiten geen beroep gedaan. Voor deze overeenkomsten/faciliteiten zijn geen zekerheden afgegeven.

Voor overige beleggingen zijn per balansdatum verplichtingen aangegaan voor een bedrag € 1,7 miljard (2018: € 1,8 miljard).

5.2.6.3.2 Overige verplichtingen

Per balansdatum staat aan verplichtingen uit hoofde van lopende huurcontracten ad € 146,9 miljoen open (2018: € 115,4 miljoen).

Als onderdeel van het samen met de Universiteit van Maastricht en de Provincie Limburg opzetten van en investeren in de Brightlands Smart Services Campus in Heerlen zijn in 2015 langlopende contracten voor het afnemen van zakelijke dienstverlening aangegaan met twee contractpartijen. De verplichtingen uit hoofde van deze contracten bedragen € 69,6 miljoen (2018: € 80,4 miljoen), waarvan € 10,8 miljoen verschuldigd binnen één jaar na afloop van het boekjaar (2018: € 10,8 miljoen) en € 46,8 miljoen tussen 1 en 5 jaren (2018: € 57,6 miljoen) en € 12,0 miljoen verschuldigd na 5 jaren (2018: € 24,0 miljoen).

Ultimo verslagjaar zijn investeringsverplichtingen aangegaan voor hard- en software ad € 4,1 miljoen (2018: € 0,6 miljoen).

Per balansdatum staat aan verplichtingen uit hoofde van onderhoudscontracten en overige contracten
€ 27,4 miljoen open (2018: € 20,8 miljoen), waarvan € 10,0 miljoen (2018 € 9,5 miljoen) verschuldigd binnen 1 jaar en € 17,4 miljoen verschuldigd in de daarop volgende jaren (2018: € 11,3 miljoen).

De verplichtingen uit hoofde van langlopende autoleasecontracten bedragen € 7,1 miljoen (2018: € 7,2 miljoen), waarvan € 2,7 miljoen (2018: € 3,1 miljoen) verschuldigd binnen 1 jaar na afloop van het boekjaar en € 4,4 miljoen (2018: € 4,1 miljoen) verschuldigd tussen 1 en 5 jaar. In het verslagjaar zijn voor € 4,1 miljoen (2018: € 5,2 miljoen) leasekosten verantwoord. De leaseverplichting is door de leasemaatschappij bepaald op basis van de afschrijvingen verhoogd met een opslag voor brandstof, verzekeringen en onderhoud. 

In 2018 is er een langlopend contract aangegaan voor de afname van zakelijke dienstverlening. De verplichting uit dit contact bedraagt € 2,9 miljoen (2018: € 6,5 miljoen), waarvan € 1,3 miljoen (2018: € 2,0 miljoen) verschuldigd binnen 1 jaar na afloop van het boekjaar en € 1,6 miljoen (2018: € 4,5 miljoen) tussen 1 en 5 jaar.

Voor de omzetbelasting is een fiscale eenheid gevormd. De fiscale eenheid bestaat uit ABP, APG Groep NV en de (klein)dochters van APG Groep NV. Binnen een dergelijke fiscale eenheid zijn de vennootschappen over en weer hoofdelijk aansprakelijk voor elkaars belastingschulden.

5.2.7 Toelichting op de geconsolideerde staat van baten en lasten

(bedragen in miljoenen euro's, tenzij anders vermeld)

5.2.7.1 BATEN

5.2.7.1.1 Premiebijdragen (netto) (8)

  Totaal 2019 Totaal 2018
     
Pensioenfonds 11.041 10.267
Verzekeringsbedrijf 94 270
     
Totaal premiebijdragen (netto) 11.135 10.537
 

5.2.7.1.2 Beleggingsresultaten (netto) (9)

  Vastgoed beleggingen Aandelen Vastrentende waarden Derivaten Overige beleggingen 2019 2018
               
Directe resultaten 672 728 4.503 1.709 167 7.779 7.630
Indirecte resultaten 8.599 40.204 10.469 -2.517 3.452 60.207 -16.027
Kosten vermogensbeheer -107 -171 -80 -2 -44 -404 -336
Totaal beleggingsresultaten (netto) 9.164 40.761 14.892 -810 3.575 67.582 -8.733
Waarvan:              
- voor risico verzekeringsbedrijf           - 47
- voor risico polishouders           - -1
 

5.2.7.2 LASTEN

5.2.7.2.1 Pensioenen en uitkeringen (10)

  Totaal 2019 Totaal 2018
     
Pensioenen en uitkeringen pensioenfonds -11.597 -11.110
Pensioenen en uitkeringen verzekeringsbedrijf -83 -259
Totaal pensioenen en uitkeringen -11.680 -11.369
 

De post pensioenen en uitkeringen betreft ouderdoms- en nabestaandenpensioen (OP/NP), arbeidsongeschiktheidspensioen (AOP: dat zijn AAOP, IP en HPT) en uitkeringen uit hoofde van leven- en schadeverzekeringsproducten. 

5.2.7.2.2 Mutatie voorziening pensioenverplichtingen (11)

  2019 2018
     
Mutatie VPV -65.322 -19.356
 

Voor een aanvullende toelichting op de mutatie voorziening pensioenverplichtingen wordt verwezen naar de toelichting op de enkelvoudige staat van baten en lasten.

5.2.7.2.3 Mutatie voorziening verzekeringsverplichtingen (12)

  2019 2018
     
Opbouw voorziening verzekeringsverplichtingen -76 -258
Rentetoevoeging -60 -40
Winstdeling/indexering - -5
Onttrekking voor verzekeringsuitkeringen 48 284
Onttrekking voor kosten 4 21
Overige mutaties 4 52
Totaal mutatie voorziening verzekeringsverplichtingen -80 54
 

5.2.7.2.4 Saldo overdracht van rechten (13)

  2019 2018
Saldo overdracht van rechten -169 517
     
 

5.2.7.2.5 Kosten pensioenbeheer en verzekeringen (netto) (14)

  2019 2018
     
Salarissen (inclusief sociale lasten) -338 -328
Pensioenlasten -29 -30
Overige personeelskosten -56 -40
Afschrijvingen -17 -21
Diensten van derden -114 -136
Overige bedrijfskosten -133 -206
Subtotaal -687 -761
Af: opbrengsten uit werkzaamheden voor derden 231 227
Af: toerekening aan kosten vermogensbeheer 283 292
Kosten beheer pensioenen en verzekeringen (netto) -173 -242
 

De post overige bedrijfskosten betreft voornamelijk automatiserings- en huisvestingskosten van het uitvoerings- en het verzekeringsbedrijf.

De omvang van het gemiddelde personeelsbestand in personen bedroeg:

  2019 2018
     
ABP 43 43
Geconsolideerde kapitaalbelangen 2.939 3.137
(waarvan werkzaam in het buitenland) 194 170
     
Deze personen zijn werkzaam bij:    
- directies en staven 389 366
- bedrijfseenheden 2.242 2.276
- dienstverlenende eenheden 351 538
 

Het personeel van het fonds (ABP) en het personeel van het uitvoeringsbedrijf (APG) nemen deel aan de pensioenregeling van ABP dan wel het ondernemingspensioenfonds van APG. Voor beide regelingen geldt dat de werkgever geen verplichtingen heeft tot het doen van aanvullende bijdragen aan het fonds in het geval van tekorten, anders dan het voldoen van de jaarlijkse premiebijdragen. Uit dien hoofde kan worden volstaan met het verantwoorden van de premie als last.

De pensioenregeling van het ondernemingspensioenfonds Stichting Personeelspensioenfonds APG (PPF APG) is te kwalificeren als een middelloonregeling. Indexatie van de toegekende aanspraken en rechten vindt uitsluitend plaats indien de financiële positie van het fonds hiervoor ruimte laat. PPF APG heeft een uitvoeringsovereenkomst met de werkgevers afgesloten waarin de rechten en plichten zijn vastgelegd. Meer informatie, waaronder de financiële positie van het fonds, is terug te vinden op de website van PPF APG.

5.2.8 Gebeurtenissen na balansdatum

5.2.8.1 Corona-virus

Sinds begin 2020 veroorzaakt de verspreiding van het coronavirus een aanzienlijke ontwrichting van de samenleving, zowel nationaal als internationaal. Dit heeft ook gevolgen voor ABP, haar deelnemers, de aangesloten werkgevers en onze uitvoeringsorganisatie. De financiële markten worden zwaar getroffen door sterke dalingen van rente en koersen in de periode tot de datum van dit verslag. Centrale banken en overheden wereldwijd reageren met omvangrijke crisis maatregelen en verdere ondersteunende maatregelen. Op de datum van dit jaarverslag is de diepte en de duur van deze crisis nog onbekend.

Het bestuur volgt voortdurend de ontwikkelingen en de (potentiële) impact op ons pensioenfonds. De belangrijkste risico's waarmee wij in dit verband worden geconfronteerd, houden verband met de financiële markten (inclusief rentetarieven, aandelenkoersen, spreads en mogelijk afzien van dividend), verzekeringsrisico (inclusief sterfte en gedrag van deelnemers) en operationeel risico (continuïteit van bedrijfsprocessen). In de toelichting op de jaarrekening is reeds een uitgebreide toelichting op de blootstelling aan dergelijke risico's opgenomen; er zijn geen aanwijzingen dat deze toelichtingen niet langer geldig zijn. Op de datum van dit rapport is het te vroeg om de structurele impact van het coronavirus op onze financiële positie en eventuele aannames op de langere termijn te bepalen. Voor de korte termijn kunnen wij wel vaststellen dat onze actuele dekkingsgraad en de beleidsdekkingsgraad per 30 april 2020 een belangrijke daling laten zien ten opzichte van de ultimo stand 2019. Samen met uitvoerder APG zijn succesvol de noodzakelijke maatregelen getroffen om de continuïteit van de bedrijfsprocessen te waarborgen. Vanaf medio maart 2020 zijn de medewerkers van ABP en van onze uitvoerder in staat vrijwel de volledige dienstverlening vanuit thuiswerkplekken te verrichten.

5.2.9 Toelichting op het geconsolideerde kasstroomoverzicht

(bedragen in miljoenen euro's, tenzij anders vermeld)

De post geldmiddelen is als volgt te specificeren:

  31-12-2019 31-12-2018
     
Beleggingen 887 889
Overige activa 800 463
Totaal geldmiddelen 1.687 1.352
 

 

5.2.9.1 Kasstroom uit pensioenactiviteiten

De ontvangen premies in het kasstroomoverzicht bestaan uit de premiebijdragen van € 10.569 miljoen, de ontvangen premies inzake de schuld voorwaardelijke inkoop van € 566 miljoen, zoals verantwoord onder de schulden en overige passiva, en de dekking uit kostenopslag pensioenpremies ad € 105 miljoen.

De toename van de ontvangen premies in 2019 is met name te verklaren door de stijging van de premies OP/NP in 2018.

De toename van de betaalde pensioenuitkeringen wordt veroorzaakt door de toename van het aantal pensioengerechtigden.

5.2.9.2 Kasstroom uit beleggingsactiviteiten

In het kasstroomoverzicht zijn kasstromen uit directe beleggingsopbrengsten en valutaresultaten op bankrekeningen opgenomen. 

De post overige mutaties ontstaat door een aantal effecten. Enerzijds door mutaties in de balansposten ontvangen zekerheden en negatieve bankstanden. Anderzijds door valuta effecten en de methodiek van doorkijk in de beleggingspools.

5.2.10 Overige toelichtingen

(bedragen in miljoenen euro's, tenzij anders vermeld)

5.2.10.1 Segmentatieoverzicht

Met ingang van 1 januari 2019 wordt het segmentatieoverzicht niet meer opgesteld.

5.2.10.2 Overzicht van de in de consolidatie betrokken significante kapitaalbelangen

Onderstaande lijst is opgesteld op basis van de bepalingen van artikel 379 en 414 van BW2 Titel 9.

Entiteiten Vestigingsplaats Belang Kernactiviteit Verwerking in jaarrekening
ABP Life Cycle Holding B.V. Heerlen 100 Houdstermaatschappij Belegging
ABP Natural Resources Fund (US) LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in commodities Belegging
AlpInvest Partners BM B.V. Amsterdam 50 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners Clean Technology Investments B.V. Amsterdam 50 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners CSI 2006 B.V. Amsterdam 60 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners Primary Fund Inv. 2006 B.V. Amsterdam 60 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners Primary Fund Inv. 2007 B.V. Amsterdam 65 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners Primary Fund Inv. 2008 I B.V. (ABP) Amsterdam 100 Beleggen in private equity Belegging
AlpInvest Partners SL B.V. Amsterdam 60 Beleggen in private equity Belegging
APG Groep N.V. Heerlen 92 Pensioenuitvoeringsorganisaties Integrale consolidatie
- APG Rechtenbeheer N.V. Heerlen 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
• APG Service Partners B.V. Heerlen 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
- APG Asset Management N.V. Amsterdam 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
• APG Investments Asia Ltd. Hong Kong 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
•• APG Business Information Consultancy (Shanghai) Co., Ltd Shanghai 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
• APG Asset Management US Inc. Delaware (VS) 100 Uitvoeringsbedrijf Integrale consolidatie
•• Fairfield Residential I, LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in onroerend goed Integrale consolidatie
- APG Diensten B.V. Amsterdam 100 Het verlenen van diensten aan derden Integrale consolidatie
- Entis Holding B.V. Amsterdam 70 Belegging in een deelneming Integrale consolidatie
• Entis B.V. Utrecht 100 Advisering op het gebied van informatietechnologie Integrale consolidatie
APG Liquiditeitenbeheer B.V. Amsterdam -* Diensten ten aanzien van liquiditeitenbeheer Integrale consolidatie
ASREF NY HOLDINGS LLC Delaware (VS) 100 Houdstermaatschappij Belegging
Cargill Carbon A & C Holdings Ltd. George Town 79 Beleggen in commodities Belegging
Coventry Fund II Parallel Fund LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Drooge Vaate 1 N.V. Amsterdam 100 Beleggen in infrastructuur Belegging
 
* De aandelen zijn in het bezit van de stichtingen Bewaarneming Fondsen voor Gemene Rekening, waarin ABP in belangrijke mate participeert.
 

Entiteiten Vestigingsplaats Belang Kernactiviteit Verwerking in jaarrekening
 
ECP II (Clean Energy Co-Invest) LP Delaware (VS) 100 Beleggen in innovatie Belegging
Elkhorn Barges, Inc. Delaware (VS) 60 Beleggen in private equity Belegging
Externe Hypothecaire Beleggingen Heerlen B.V. Heerlen 100 Houdstermaatschappij Belegging
Kaena Capital Opportunities Corp Delaware (VS) 60 Beleggen in private equity Belegging
Klavier Investments Holding B.V. Heerlen 100 Beleggen van vermogen Belegging
Limetree Investments Inc. Delaware (VS) 100 Houdstermaatschappij Belegging
Lumbercy B.V. Amsterdam 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Malapolski Investments Holding B.V. Heerlen 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Nagillum II, LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Oiltree Investment Holding B.V. Amsterdam 100 Beleggen van vermogen Belegging
Parijs Kantoren Fonds B.V. Amsterdam 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Parvenor S.à.r.l. Luxembourg 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Physalis Investments Holding B.V. Heerlen 100 Beleggen in commodities Belegging
Platypus Investments LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Portfolio AC GP B.V. Heerlen 100 Beleggen in hedge funds Belegging
Restalux B.V. Amsterdam 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Sappho Investments Holding B.V. Heerlen 100 Beleggen van vermogen Belegging
Timpani Investments Holding B.V. Heerlen 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Tooronga Investments LLC Delaware (VS) 100 Beleggen in onroerend goed Belegging
Tulip Dairy Land Pty Limited Sydney 99 Beleggen in commodities Belegging
         
 
 

Een volledige lijst van kapitaalbelangen is gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel.

 

5.2.10.3 Vermelding accountantshonoraria

De honoraria van het netwerk van de externe onafhankelijke accountant van ABP zijn in onderstaande tabel opgenomen: 

in miljoenen euro's

Honoraria accountant 2019 KPMG Accountants NV Overig KPMG-netwerk Totaal KPMG-netwerk Totaal KPMG-netwerk 2018
         
Onderzoek van de jaarrekening 1,1 - 1,1 1,0
Andere controle- en Assurance/opdrachten 1,4 0,7 2,1 2,5
Adviesdiensten op fiscaal terrein - - - -
Andere niet-controlediensten - - - -
Totaal 2,5 0,7 3,2 3,5
 
 


De honoraria van de externe onafhankelijke accountant van ABP voor onderzoek van de jaarrekening bedragen voor 2019 € 0,4 miljoen (2018: € 0,4 miljoen). De honoraria van de extern onafhankelijke accountant van APG Groep NV voor auditservices ten behoeve van de cliëntrapportages ABP bedragen voor 2019 € 0,7 miljoen (2018: € 0,6 miljoen). Deze bedragen zijn opgenomen in bovenstaande tabel.
Daarnaast bedraagt het honorarium van de externe onafhankelijke accountant van APG Groep NV voor auditservices ten behoeve van andere cliënten van APG Groep NV en voor de FGR's voor 2019 € 1,3 miljoen (2018: € 1,4 miljoen). Deze bedragen zijn niet opgenomen in bovenstaande tabel.

Bovenstaande bedragen zijn inclusief BTW en gebaseerd op de totale honoraria over het boekjaar waarop de jaarrekening betrekking heeft, ongeacht of de werkzaamheden reeds gedurende het boekjaar zijn verricht.

5.2.11 Ondertekening van de jaarrekening


Heerlen, 30 april 2020


Het bestuur:

Mevrouw CM Wortmann-Kool (voorzitter)

Mevrouw M Doornekamp

De heer C van Eykelenburg

De heer P Fey

Mevrouw GAC Leegwater

Mevrouw J Meijer

Mevrouw CM Mulder-Volkers

Mevrouw K Nauta

De heer AJM Sibbing

De heer PA Stork

De heer XJ den Uyl

De heer A van Vliet

De heer JPCM van Zijl


Raad van toezicht:

De heer HAJ Hannen (voorzitter)

De heer P de Groot

Mevrouw NCG Loonen

Mevrouw JFM van der Meer

Mevrouw CE Roozemond