Terug naar boven

Hoe wij het pensioenvermogen beleggen

ABP is in het verslagjaar gestart met de implementatie van het Strategisch Beleggingsplan 2019-2021. In 2019 is ook het vijfjarige beleidsplan Duurzaam en Verantwoord Beleggen 2015-2019 afgerond: de doelstellingen zijn behaald. In het verslagjaar is nieuw beleid opgesteld, met doelstellingen voor de komende vijf jaar en langetermijnambities. Hiervoor zijn we in gesprek gegaan met deelnemers en andere stakeholders. Het overall rendement van de beleggingen kwam uit op € 67 miljard (16,8%), wat lager is dan de benchmark.

3.7.1 Beleggingsovertuigingen herzien

In 2019 heeft ABP de beleggingsovertuigingen herzien omdat de bestaande overtuigingen waren verouderd. De beleggingsovertuigingen vormen de basis voor alle voorkeuren en keuzes met betrekking tot de beleggingsportefeuille. Ze geven richting aan het strategische beleggingsbeleid, de implementatie van dat beleid en de samenwerking met APG. Daarnaast zijn ze een belangrijk ijkpunt voor het toelichten en verantwoorden van onze beleggingskeuzes.

De beleggingsovertuigingen van ABP

  • Risico, Rendement, Kosten en Duurzaamheid
    De ABP-deelnemer heeft baat bij een evenwichtige besluitvorming op basis van weging van vier criteria: risico, rendement, kosten en duurzaamheid. ABP kan een optimale afweging maken tussen deze vier componenten.
  • Duurzaam en verantwoord beleggen
    ABP kan verantwoord beleggen en de beleggingsportefeuille verduurzamen zonder dat dit ten koste gaat van het rendement-risicoprofiel van de portefeuille.
  • Lange-termijnhorizon
    Als pensioenfonds heeft ABP een langetermijnhorizon die beleggingsmogelijkheden biedt die niet beschikbaar zijn voor beleggers die een kortere horizon hebben. Dit betreft zowel toegang tot private beleggingscategorieën als publieke beleggingsstrategieën met een langere beleggingshorizon.
  • Marktefficiëntie
    Financiële markten zijn niet volmaakt efficiënt. ABP kiest voor meer of minder actief management afhankelijk van de efficiëntie van de markt. Met actief management beoogt ABP extra beleggingsrendement te behalen of extra kosten te voorkomen.
  • Beleggingsrisico
    We moeten risico nemen om rendement te behalen op de beleggingen. Een hoger verwacht rendement gaat in de regel samen met een hoger verwacht risico.
  • Diversificatie
    De spreiding over verschillende beleggingscategorieën resulteert in een naar verwachting betere rendement-risicoverhouding van de beleggingsportefeuille. Spreiding binnen beleggingscategorieën kan dit effect verder versterken.
  • Kostenbewust
    Toegang tot vooral private beleggingscategorieën, met een netto positief effect op de totale beleggingsportefeuille, brengt hogere kosten met zich mee. ABP is kostenbewust en vereist een toegevoegde waarde wanneer kosten gemaakt worden.

3.7.2 Start uitvoering Strategisch Beleggingsplan 2019-2021

In 2019 is gestart met de implementatie van het Strategisch Beleggingsplan 2019-2021. Dit plan is gebaseerd op het strategische beleggingskader, dat voortvloeit uit de ALM-studie die in 2018 is uitgevoerd:

  • een beleggingsmix met 60% zakelijke waarden en 40% vastrentende waarden;
  • renteafdekking variërend tussen 25% en 50%;
  • geen inflatieafdekking.

Aan deze uitgangspunten hebben we in het verslagjaar vastgehouden: de mid-term review van de ALM heeft hierin niets veranderd (zie ook het hoofdstuk Onze financiële positie).
 
Een van de doelstellingen van het Strategisch Beleggingsplan 2019-2021 is dat ABP meer wil beleggen in de reële economie, zoals onroerend goed, infrastructuur en private equity. Het bestuur vindt deze verschuiving naar meer illiquide categorieën belangrijk: hoewel hiermee hogere kosten zijn gemoeid omdat het om tijdsintensieve en langdurige investeringsprojecten gaat, zorgen deze categorieën ook voor een betere rendementsprognose en risicospreiding. Bovendien passen ze binnen ons beleid voor duurzaam en verantwoord beleggen.
 
Naast het beleggen in de reële economie willen we de groei binnen opkomende markten zo goed mogelijk benutten. Verder geven we in het Strategisch Beleggingsplan 2019-2021 invulling aan het in 2016 genomen besluit van het bestuur om hedgefondsen niet meer als aparte beleggingscategorie te zien: beleggen in hedgefondsen is geen doel op zich, maar ABP belegt in hedgefondsstrategieën als deze een verantwoorde keuze zijn binnen de strategieën van de andere beleggingscategorieën. Het bestuur ziet hedgefondsen – mits zorgvuldig geselecteerd - met name geschikt om toe te voegen voor extra rendement.
 
In het verslagjaar zijn de verschuivingen in gang gezet, conform deze ambities. De uitvoering lag ultimo 2019 gemiddeld op schema. Zaken die sneller zijn gegaan zijn onder meer het beleggen in opkomende markten en het investeren in vastgoed. Het herverdelen van de allocatie van hedgefondsen naar andere beleggingscategorieën loopt iets achter op het geplande schema, vanwege de complexiteit en het tegelijkertijd onderbrengen bij APG. Dit doen we omdat het zorgt voor lagere kosten en meer transparantie en controle.

Verdieping van kennis
De bestuurscommissie Beleggingsbeleid heeft in 2019 drie dagen gewijd aan China. Het doel van deze intensieve educatiesessie was om de kennis te vergroten van de cultuur, geschiedenis en toekomst van China en de Chinese markten en partijen waarmee ABP zaken doet. Deze kennis is cruciaal in actuele en toekomstige ontwikkelingen waarin China een rol speelt. Bij beslissingen die het bestuur moet nemen, komt het steeds vaker voor dat er een raakvlak is met China. Niet alleen bij beleggen in China zelf, maar ook bij vragen over bijvoorbeeld de te verwachten wereldwijde economische groei voor de komende jaren, over de kansen in opkomende markten of over de handelsoorlog tussen de VS en China.
Tijdens de drie dagen hebben we presentaties gehad van wetenschappers, specialisten en mensen uit de praktijk, ieder met een relevante kijk en eigen specifieke kennis en ervaring. Speciale aandacht was er voor duurzaamheid en technologische ontwikkelingen. Het bestuur heeft daarnaast educatieve themasessies gevolgd over private equity en factorbeleggen. Doel van deze themasessies is dat wij meer kennis vergaren over deze technische beleggingsonderwerpen en zo beter gefundeerd beslissingen kunnen nemen in het kader van strategisch vermogensbeheer.

3.7.3 Duurzaam en verantwoord beleggen

Beleidsperiode 2015-2019 afgerond: doelen gehaald

Eind 2019 heeft ABP de beleidsperiode 2015-2019 voor duurzaam en verantwoord beleggen afgesloten. Alle doelstellingen zijn gehaald, sommige zelfs ruim; de definitieve cijfers en een uitgebreide toelichting daarop zijn te lezen in het verslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen en op onze website. ABP heeft belangrijke resultaten van het beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen ook gedurende het jaar gedeeld met deelnemers, onder andere via de website, (nieuwe) factsheets en nieuwsbrieven.
 

In deze paragraaf schetsen we de hoofdlijnen van ontwikkelingen in 2019 op het gebied van duurzaam en verantwoord beleggen. In ons aparte jaarverslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen 2019 staat meer en uitgebreidere informatie.

In gesprek met stakeholders voor nieuw beleid

In 2019 stond het voorbereiden en vaststellen van ons nieuwe beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen hoog op de bestuursagenda. Dit beleid is vastgesteld in december 2019. Het nieuwe beleid is tot stand gekomen in samenspraak met stakeholders. We hebben deelnemers gevraagd wat zij belangrijk vinden als het gaat om duurzaam en verantwoord beleggen. Bestuur en bestuursbureau hebben ook gesproken met Nederlandse en internationale maatschappelijke organisaties, sociale partners en academici tijdens kleinschalige werkconferenties. ABP heeft zelf een aantal grootschaliger themabijeenkomsten georganiseerd, onder andere over de circulaire economie en de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. Daarnaast hebben we vanuit ABP deelgenomen aan diverse themabijeenkomsten, zoals Aandeelhouder Aarde, waar financiële dienstverleners en deskundigen in gesprek gingen over hoe zij kunnen bijdragen aan een duurzamer economie. Ten slotte hebben we wetenschappelijk onderzoek laten uitvoeren door professor Kees Koedijk, over de relatie tussen duurzaam en verantwoord beleggen en financiële prestaties. Alle input hebben we gebruikt bij het opstellen van ons nieuwe beleid.

Wat vinden onze deelnemers belangrijk?
In het jaarlijkse onderzoek onder deelnemers vragen we ook hoe zij aankijken tegen het duurzaam en verantwoord beleggen van ABP. Uit dit onderzoek, uitgevoerd door Motivaction, blijkt dat 59% van de deelnemers het belangrijk vindt dat ABP duurzaam en verantwoord belegt. Als het eigen pensioen er iets lager door zou worden, vindt 37% dat ABP toch duurzaam moet beleggen; 18% vindt dat ABP dat hoe dan ook moet doen, ongeacht het effect op het eigen pensioen. We hebben de deelnemers ook voorgelegd hoe zij aankijken tegen de focus in ABP’s nieuwe beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen: de keuze voor de energietransitie ziet 57% als positief (‘staat er helemaal achter’ + ‘staat erachter’), 71% vindt dat voor de grondstoffentransitie en 61% voor digitalisering. De uitkomsten gebruiken we om deelnemers gerichter en meer ‘op maat’ van informatie te voorzien op het gebied van onze beleggingen, want er is nog altijd 24% die niet weet dat ABP duurzaam en verantwoord belegt (in 2018 was dit percentage 38%). 

Nieuwe doelen en ambities voor 2020 en verder

ABP wil als grootste pensioenfonds van Nederland zorgvuldig omgaan met de impact die wij kunnen hebben op grote maatschappelijke en economische ontwikkelingen. Met het beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen sluiten we daarom aan bij de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG's) van de Verenigde Naties. In ons beleid voor de periode 2020 en verder richten we ons op de drie grote transities die gaande zijn: klimaatverandering, grondstoffenschaarste en digitalisering, met respect voor mensenrechten als randvoorwaarde. Er zijn niet alleen nieuwe doelstellingen vastgesteld voor de periode 2020-2024, maar ook ambities voor 2030 en 2050. 
Hoewel de gestelde doelen ambitieus zijn, willen we niet in een situatie van ‘beleggingsdwang’ komen. Rendement, risico en kosten zijn een net zo belangrijk  beleggingscriterium als duurzaamheid. Om aan beide aspecten (ambities en beleggingscriteria) geen concessies te doen, zullen wij jaarlijks op basis van het 'pas toe of leg uit'-principe onze stakeholders informeren waar wij staan.

Uitsluitingsbeleid voor landen aangepast

ABP belegt niet in staatsobligaties die zijn uitgegeven door landen waartegen een wapenembargo van de VN-Veiligheidsraad van kracht is. In het nieuwe beleid voor duurzaam en verantwoord beleggen wordt dit uitgebreid: ook staatsobligaties van landen waartegen een wapenembargo van de Europese Unie van kracht is worden uitgesloten. De lijst met uitgesloten landen staat op onze website.

Voortgang Convenant IMVB

Eind 2018 hebben 73 pensioenfondsen en de Pensioenfederatie het Convenant Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Pensioenfondsen ondertekend. In dit convenant committeert de sector zich eraan om samen met maatschappelijke organisaties, vakbonden en overheid meer duurzaam te beleggen.
In het verslagjaar is binnen het convenant gestart met het ontwikkelen van een instrumentarium dat helpt bij de implementatie van de gemaakte afspraken. Eind 2019 is bovendien het zogenoemde instrumentarium gepubliceerd. Een beperkt aantal fondsen, waaronder ABP, neemt daarnaast deel aan het aanvullende initiatief om in zes concrete sectoren of bedrijven verbeteringen voor mens en milieu te bewerkstelligen. In 2019 is het eerste van die bedrijven vastgesteld: een groot mijnbouwbedrijf.

 
Aanscherping fiscaal beleid
In 2019 heeft ABP een begin gemaakt met het grondig herzien van het fiscale beleid. Dit is ingegeven door de ontwikkelingen op het gebied van wet- en regelgeving en richtlijnen, maar ook door de maatschappelijke discussie over de eigen fiscale verantwoordelijkheid van bedrijven. Om te komen tot het nieuwe beleid hebben wij in 2019 onderzocht aan welke randvoorwaarden ABP moet en wil voldoen, waarbij het zwaartepunt ligt op de fiscale beleggingsstructuren. In dit kader hebben wij onder meer verkennende gesprekken gevoerd met grote internationale partijen op het gebied van vermogensbeheer. Wij zoeken uitdrukkelijk de samenwerking met andere vermogensbeheerders om sterker te staan in de beheersing van fiscale risico’s (als onderdeel van de categorie integriteitsrisico's) en in het doorgeven van onze fiscale norm. Naar verwachting wordt het fiscale beleid in de loop van 2020 definitief vastgesteld, waarna we overgaan tot implementatie.

3.7.4 Beleggen in Nederland

De beleggingen van ABP in Nederland zijn in 2019 gestegen tot € 21,0 miljard (2018: € 15,8 miljard); dit is 4,5% van het belegd vermogen (2018: 3,7%). Van het totaal belegd vermogen in Nederland bestaat ongeveer de helft uit leningen en vastgoed. In 2019 is voor € 500 miljoen belegd in duurzame hypotheken; zo draagt ABP bij aan de verduurzaming van woningen in Nederland. De vastgoedportefeuille is onder meer gegroeid door beleggingen in hotels (citizenM) en outletcenters. Daarnaast is een aandeel verworven in een nieuw Zuid-Hollands windpark. Met de opgewekte windenergie kunnen 35.000 huishoudens van schone elektriciteit worden voorzien.
ABP is aandeelhouder van Inkef Capital. In 2019 heeft Inkef Capital onder meer belegd in Cashforce (cashflowvoorspellingen voor bedrijven), Aidence (artificial intelligence), GTX Medical (neuro-hersteltechnologie), Urban Sports Club (sport- en fitnessplatform) en Calypso Biotech (therapeutische antilichamen voor auto-immuunziektes). We hebben bedrijfsbezoeken gebracht aan twee Eindhovense ondernemingen in de Inkef Capital-portefeuille: Shapeways (3D printing) en GTX Medical. Het leverde een interessante inkijk in innovatieve ontwikkelingen in het Nederlandse venture capital-landschap.

Programma 2019-2021

Om beleggen in Nederland op een verantwoorde manier te stimuleren, is het programma Beleggen in Nederland 2019-2021 opgezet. Het bestaat uit twee onderdelen: onderzoek en verantwoording, en ontwikkeling.

Onderzoek en verantwoording

Het onderdeel Onderzoek en verantwoording kent vier aandachtsgebieden.

  1. Invullen van strategisch aandeelhouderschap in Nederland en onderzoeken welke effecten we bereiken met een grote aandelenpositie in een Nederlands bedrijf.
  2. Verbeteren van het overzicht en inzicht van het engagement-beleid.
  3. Duidelijker in kaart brengen in hoeverre Nederland profiteert van activiteiten van bedrijven buiten Nederland.
  4. Nader verkennen van de markt voor Green Bonds en stimuleren van uitgevende instanties, waardoor het eenvoudiger wordt om op een standaard manier te beleggen in duurzame oplossingen.

Strategisch aandeelhouderschap is onderdeel van het reguliere overleg tussen ABP en het duurzaamheidsteam van Fiduciair Management. Er is in het verslagjaar gewerkt aan een onderzoeksvoorstel voor actief aandeelhouderschap en de verbetering van het engagement-beleid. ABP heeft daarnaast via APG bijgedragen aan de eerste uitgifte van een Nederlandse groene obligatie; bij de inschrijving is voor een bedrag van circa € 170 miljoen toegewezen. De analyse van de mate waarin Nederland profiteert van bedrijven buiten Nederland is gestart in februari 2020.

Ontwikkeling

ANET
Voor het programmaonderdeel ontwikkeling is ABP in 2019 gestart met een initieel commitment van € 50 miljoen voor het nieuwe ANET-fonds. ANET staat voor ABP Nederland EnergieTransitie. Met deze Nederlandse beleggingen combineren we goede rendementen voor pensioenen met oplossingen om klimaatverandering tegen te gaan en te voorkomen. De portefeuille wordt ingericht in lijn met het beleid van ABP (beleggingsovertuigingen, allocatie naar reële activa, verantwoord beleggingsbeleid, proactieve best effort-beleggingen in Nederland). Het fonds doet met name beleggingen in projectfinanciering, (bedrijfs)leningen en private equity. In het afgelopen jaar is het beleggingsteam gecompleteerd. De pijplijn van mogelijk interessante energietransitie-beleggingen groeit gestaag. Ook is het voor ANET relevante netwerk in Nederland (het energietransitie-'ecosysteem') opgezet. 
Het ANET-team heeft in het afgelopen jaar een aantal keren met Invest-NL om de tafel gezeten om elkaars werkveld te verkennen en mogelijkheden voor samenwerking te onderzoeken. Beide mandaten, van Invest-NL en van ANET, richten zich op de energietransitie in Nederland. Daarbij richt Invest-NL zich voornamelijk op aanvullende maatregelen voor situaties waarin de markt (met onder andere ANET) bepaalde investeringen (nog) niet kan of wil financieren. In 2020 bouwen we verder aan ANET.

Change layout to 1 column

ABP committeert zich aan doelstellingen klimaatakkoorden
In 2019 heeft ABP zich gecommitteerd aan de doelstellingen van het Nederlandse Klimaatakkoord en het Akkoord van Parijs, samen met Nederlandse pensioenfondsen, verzekeraars, banken en vermogensbeheerders. In juli werd hiertoe een akkoord ondertekend. Alle partijen zullen transparant verantwoording afleggen over hoe zij dit commitment vormgeven. Met een gezamenlijke vertegenwoordiging van zo'n € 3.000 miljard kunnen wij als financiële sector onze impact vergroten in het aanjagen en faciliteren van de klimaattransitie in Nederland. 

3.7.5 Samenstelling van beleggingen


Verdeling beleggingsportefeuille (naar categorieën)


Change layout to 2 columns

Bovenstaande grafiek toont de strategische verdeling over de categorieën in de beleggingsportefeuille eind 2019. APG kan binnen de bandbreedtes die door ABP zijn vastgesteld in het Strategische Beleggingsplan per categorie afwijken van de strategische gewichten, bijvoorbeeld wanneer dit een positieve bijdrage kan leveren aan het resultaat. De grafiek geeft ook de daadwerkelijke posities eind 2019 weer, op basis van het netto belegd vermogen.

 

Verdeling naar regio en sector

Door onze beleggingen te spreiden over regio’s en sectoren, verminderen wij de risico’s binnen de beleggingscategorieën. De twee grafieken hierna laten deze risicospreiding zien, met een grafische weergave van de verdelingen in 2019 en 2018 (door afronding is de som van de regio’s of sectoren niet overal gelijk aan 100%). De cijfers in de grafieken zijn gebaseerd op de actief-posten gerelateerd aan het totaal van de activa. Derivatenposities zijn hiervan onderdeel, waardoor de beleggingen in Nederland (8,0%) hoger zijn dan vermeld in de paragraaf 'Beleggen in Nederland' (4,5%).  

Change layout to 1 column

Verdeling beleggingsportefeuille (naar regio)


De verdeling van de beleggingsportefeuille is grotendeels gelijk aan 2018. De beleggingen in Nederland namen toe van 7,4% naar 8,0%.

Verdeling beleggingsportefeuille (naar sector)


Net als in 2018 zijn de financiële sector en de overheid de belangrijkste sectoren waarin ABP belegt. 'Financiële instellingen' is met 28,8% de grootste sector, met aandelen en obligaties in bedrijven in die sector en financiële producten zoals derivaten (2018: 29,1%). Derivaten worden met name aangehouden in het kader van het renteafdekkingsbeleid, zoals verderop in dit hoofdstuk wordt beschreven. Met onze beleggingen in staatsobligaties is de sector 'overheid' goed voor 22% van onze portefeuille (2018: 24%).

3.7.6 Beleggingsrendement komt uit op 16,8%

Het nettorendement van de beleggingen kwam ultimo 2019 uit op 16,8%, tegenover -2,3% in 2018. Dit komt neer op een bedrag van € 66,9 miljard (2018: € -9,3 miljard). De renteafdekking heeft hieraan bijgedragen voor 1,8% (2018: 0,4%). Positieve (unhedged) rendementen zijn behaald door de beleggingscategorieën vastrentende waarden: 8,7% (2018: 0,4%), aandelen: 27,4% (2018: -5,9%), alternatieve beleggingen: 14,6% (2018: 6,8%) en vastgoed: 18,4% (2018: 3,3%). Het negatieve resultaat van de valuta-hedge (-1,4%) zorgt ervoor dat de categorie Overlay een negatief rendement laat zien van -0,1% (2018: -1,9%).

Voor langetermijnbeleggers zoals pensioenfondsen is het relevant om naast het jaarlijkse rendement ook het rendement over een langere termijn te beoordelen. Onderstaande grafiek geeft het cumulatieve rendement van de afgelopen vijftien jaar weer, zowel nominaal als reëel. Het reële rendement wordt bepaald door het nominale rendement te corrigeren voor de inflatie.

Rendement van 2005-2019 (Cumulatief) 

Voor ABP is het reële rendement vanaf 2016 bepaald op basis van prijsinflatie (tot en met 2015 is het reële rendement bepaald op basis van looninflatie). Het gemiddelde jaarrendement over de periode van 2005 tot en met 2019 bedraagt nominaal 7,0%. Voor 2019 alleen is het nominale rendement 16,8%; het reële rendement bedraagt 13,7%.
De grafiek toont een index-stand op basis van cumulatief rendement. De percentages zijn gemiddelde jaarlijkse rendementscijfers.

 

Rendement lager dan benchmark

Hoewel het rendement over 2019 positief is, ligt het 0,4% lager dan de vooraf vastgestelde benchmark (2018: 0,6%). Dit komt neer op een bedrag van € -1,4 miljard (2018: € 2,5 miljard). De categorie Aandelen (met -0,6%; 2018: -1,4%) en vooral de categorie Alternatieve beleggingen (met -3,8%; 2018: 6,9%) weken af van de benchmark en hebben gezorgd voor een negatieve bijdrage, waar de overige categorieën een positieve bijdrage hadden. 

Het cumulatieve extra rendement ten opzichte van de benchmark over de afgelopen vijf jaar is 2,6% (2018: 4,3%), wat neerkomt op € 9,9 miljard (2018: € 15,7 miljard). Het extra rendement komt voor een belangrijk deel uit de portefeuilles private equity, aandelen opkomende markten en credits. Gecumuleerd over de afgelopen tien jaar is het extra rendement 8,2% (2018: 10,9%), oftewel een bedrag van € 23,7 miljard (2018: € 30,0 miljard).
Vanwege het slechter presteren dan de normportefeuille in 2019 en de dalende meerjaarstrend zijn wij minder tevreden over het behaalde beleggingsresultaat. Hoewel wij voortdurend het mandateringsproces monitoren en ingrijpen waar dat mogelijk is, heeft het grillige beleggingsjaar 2019 niet geleid tot een optimaal resultaat.  

Change layout to 1 column

Rendement en benchmark

Categorie Gewicht Rendement Rendement Benchmark Verschil Relatieve bijdrage Relatieve bijdrage
  % % € mln % % % € mln
Vastrentende waarden 39,0 8,7 13.950 8,5 0,2 0,1 241
Staatsobligaties 10,3 5,6 1.683 5,7 -0,1 0,0 -37
Langlopende staatsobligaties 7,3 11,7 3.480 11,7 0,0 0,0 -3
Bedrijfsobligaties 13,4 9,4 5.273 8,6 0,7 0,1 438
Obligaties opkomende landen 3,9 15,1 1.959 16,2 -0,9 0,0 -151
Inflatiegerelateerde obligaties 4,1 4,7 1.555 4,7 0,0 0,0 -6
Aandelen 32,5 27,4 35.876 28,2 -0,6 -0,1 -714
Aandelen ontwikkelde landen 25,2 28,2 27.672 30,4 -1,7 -0,4 -1.983
Aandelen opkomende landen 7,4 25,3 8.204 20,9 3,6 0,3 1.270
Alternatieve beleggingen 18,2 14,6 10.149 19,1 -3,8 -0,7 -2.573
Private equity 5,6 22,3 4.733 31,2 -6,8 -0,4 -1.427
Grondstoffen 4,8 16,5 2.610 17,6 -0,9 0,0 -158
Opportunity fund 0,2 -18,7 -188 32,9 -38,9 -0,1 -504
Infrastructuur 3,2 13,3 1.619 17,3 -3,5 -0,1 -348
Hedgefondsen 4,4 7,1 1.375 7,9 -0,7 0,0 -135
Vastgoed 10,1 18,4 7.382 11,6 6,1 0,6 2.483
Vastgoed 10,1 18,4 7.382 11,6 6,1 0,6 2.483
Overlay 0,1 -0,1 -422 0,2 0,0 -0,2 -833
Rentehedge   1,8 7.066 1,8 0,0 0,0 -
Inflatiehedge   -0,1 -220 -0,1 0,0 0,0 -
Valutahedge   -1,4 -5.657 -1,5 0,0 0,0 152
Overig   -0,4 -1.611 0,0 0,0 0,0 158
Active asset allocation           -0,3 -1.143
  100% 16,8 66.935 17,2 -0,4 -0,4 -1.396
 
De outperformance is geometrisch bepaald. Door afronding is het mogelijk dat de getallen niet exact tot het weergeven totaal optellen.

Change layout to 2 columns

De tabel toont de rendementen van de verschillende beleggingscategorieën en zet deze af tegen de benchmark. Dit zijn nettorendementen, na aftrek van de kosten van vermogensbeheer en exclusief valuta-afdekresultaten. Omdat niet alle beleggingen in euro's zijn, wordt het valutarisico deels afgedekt (zie ook verderop in dit hoofdstuk). 

Renteafdekkingsbeleid

ABP dekt circa 25 procent af van de rentegevoeligheid van de dekkingsgraad. Met de combinatie van beleggingen in zakelijke waarden en deze gedeeltelijke afdekking verwachten we meer pensioen-koopkracht aan onze deelnemers te kunnen bieden en te kunnen indexeren in tijden van inflatie. De afgelopen tien jaar hebben we ons rentebeleid meerdere malen tegen het licht gehouden. We vonden een beperkte afdekking van de rentegevoeligheid steeds passend bij de ambitie om voldoende beleggingsrendement te kunnen behalen. Wel hebben we het rentebeleid aangescherpt en de hoogte van de afdekking afhankelijk gemaakt van de rentestand. Daarbij is de minimale afdekking nog steeds 25%. Een deel hiervan realiseren we met onze vastrentende beleggingsportefeuille (obligaties). Omdat onze beleggingen grotendeels bestaan uit zakelijke waarden, moeten we rentederivaten gebruiken om de afdekking aan te vullen tot het gewenste niveau. Bij het bepalen van ons beleid houden we ook rekening met het liquiditeits- en kredietrisico dat deze instrumenten opleveren.

De volgende tabel toont het rendement van de rente-afdekking voor de periode 2015-2019.

Splitsing van het rendement

in %

  2019 2018 2017 2016 2015
           
Beleggingsportfolio 15,0 -2,7 8,0 8,2 3,2
Renteafdekking 1,8 0,4 -0,4 1,3 -0,5
Totaal 16,8 -2,3 7,6 9,5 2,7
 
rendement beleggingsportfolio bepaalt na optelling totaal plus renteafdekking
 

In lijn met voorgaande jaren is de rentegevoeligheid van de pensioenverplichtingen in 2019 voor minimaal 25% afgedekt (2018: 25%). Als gevolg van de daling van de rente was het positieve effect hiervan op het rendement 1,8% (2018: 0,4%). Dit komt neer op een bedrag van € 7,1 miljard (2018: € 1,7 miljard). Rondom het normniveau van 25% afdekking zijn afwijkingen toegestaan binnen een bandbreedte voor efficiënte implementatie.

Valuta-hedge

Gedurende 2019 zijn de beleggingen in Amerikaanse dollar, Britse pond, Zwitserse frank en Japanse yen deels afgedekt. Deze strategische valuta-afdekking is opgezet om ervoor te zorgen dat veranderingen van de wisselkoers van de euro ten opzichte van de valuta waarin wordt belegd (deels) teniet worden gedaan om zo de gevoeligheid voor deze veranderingen te beperken. Dit doen we omdat de premieontvangsten en pensioenuitkeringen van ABP allemaal in euro’s zijn en wij zekerheden willen inbouwen in de gevallen dat wij beleggen in beleggingscategorieën in vreemde valuta’s. Over 2019 bedraagt het totale rendement van de afdekking van het valutarisico -1,4% (2018: -2,3%), oftewel € -5,7 miljard (2018: € -9,5 miljard). Belangrijkste oorzaak van het negatieve rendement op deze afdekking is de waardeontwikkeling van de euro ten opzichte van de Amerikaanse dollar. In 2019 is de Amerikaanse dollar namelijk meer waard geworden ten opzichte van de euro (2,2%). Dit heeft aan de andere kant juist een positief effect op de in dollars genoteerde beleggingen: die zijn gerekend in euro’s meer waard geworden, wat het rendement heeft verbeterd (in tegenstelling tot het hiervoor geschetste effect van de valuta-hedge).

 

Actieve asset-allocatie

Op basis van de strategische asset-allocatie zoals vastgelegd in het Strategisch Beleggingsplan (60% aandelenbeleggingen en 40% vastrentende waarden) proberen we met een actieve asset-allocatie op korte termijn voordeel te behalen uit de rendementsverwachting van beleggingscategorieën. In 2019 resulteerde de actieve asset-allocatie in een negatieve bijdrage aan het rendement. Binnen aandelen was sprake van een overweging naar Alternatieve beleggingen, die cumulatief voor een lagere bijdrage aan het rendement zorgden.  

Inflatiederivaten

ABP kent geen expliciet inflatie-afdekkingsbeleid. De relatief kleine portefeuille met inflatiederivaten, die voortkomt uit eerder beleid op het gebied van inflatieafdekking, behaalde een zelfde rendement als de benchmark: -0,1% (2018: 0,0%). Dit komt neer op € -220 miljoen (2018: € -116 miljoen).

3.7.7 Verbeteringen in de uitvoering

Fiduciaire functie versterkt

In het verslagjaar is de Fiduciaire functie verder versterkt. Er zijn onder andere aangescherpte richtlijnen opgesteld voor de beleggingsprocessen, waardoor ABP beter in control is. In 2020 wordt de werking van de Fiduciaire functie geëvalueerd. 

Beleid voor FGR’s aangepast

ABP heeft op basis van beleid uit het verleden belegd in fondsen waarin ook andere Nederlandse pensioenfondsen beleggen (zogenoemde Fondsen voor Gemene Rekening, FGR’s). In 2019 heeft het bestuur op basis van een evaluatie besloten om vanuit deze FGR’s geleidelijk over te stappen naar portefeuilles op naam van ABP alleen. Het belangrijkste voordeel is dat ABP zo meer regie en flexibiliteit krijgt om zijn ambities te realiseren zoals vastgelegd in het Strategisch Beleggingsplan en het beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen. In 2020 wordt het implementatieplan uitgewerkt om de overgang naar eigen portefeuilles vorm te geven.

3.7.8 Marktontwikkelingen per beleggingscategorie

3.7.8.1 Vastrentende waarden

Gedreven door het verruimende monetaire beleid van centrale banken zijn in 2019 wereldwijd de rentes gedaald in de economisch belangrijkste landen. Dit zorgde in het algemeen voor hogere waarderingen van obligaties, ook in opkomende markten. De renteniveaus van de Europese staatsobligatiemarkten van de landen met de hoogste kredietwaardigheid in Europa (de kernlanden) zijn gedurende 2019 tot onder het nulpunt gedaald. Voor langere looptijden is de rentedaling groter en daarmee het rendement hoger. De grootste rentedalingen deden zich voor in Italië, Spanje en Portugal. Mede doordat centrale banken naast staatsobligaties ook bedrijfsobligaties zijn gaan opkopen, behaalden bedrijfsobligaties eveneens een positief rendement. Dit had ook effect op meer risicovolle bedrijfsobligaties (High Yield). Inflatie-gerelateerde obligaties bleven enigszins achter vergeleken met andere vastrentende waarden vanwege de licht gedaalde inflatieverwachting.

 

3.7.8.2 Aandelenmarkten

Aandelenbeleggingen kenden een heel goed beleggingsjaar. Het verlies op de beurzen van het laatste kwartaal van 2018 is in 2019 meer dan goedgemaakt: aandelenmarkten herstelden zich toen centrale bankiers besloten de monetaire stimulans voort te zetten. In  augustus was er wel sprake van een korte dip, vanwege de onzekerheid over de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China. Uiteindelijk eindigden alle regio’s in euro-termen hoger. Amerikaanse aandelenmarkten deden het opnieuw beter dan andere ontwikkelde markten, terwijl opkomende markten zoals China iets minder goed presteerden dan ontwikkelde markten.

3.7.8.3 Vastgoed

In het verslagjaar hadden beleggers wereldwijd nog steeds veel belangstelling voor vastgoed, waardoor in de meeste markten de vastgoedwaarderingen stegen. Net als de aandelenmarkten presteerden ontwikkelde markten, de Verenigde Staten en Europa beter dan opkomende markten.

3.7.8.4 Alternatieve beleggingen

Alternatieve beleggingen presteerden over het algemeen goed, wat per saldo leidde tot een positief rendement. In lijn met de opklimmende aandelenmarkten liepen ook de waarderingen in de private equity-portefeuille fors op. Het rendement van de grondstofbeleggingen werd in grote mate gedreven door het herstel van de ruwe-olieprijs dit jaar, na een forse prijscorrectie eind vorig jaar. Daarnaast lagen de waarderingen van edelmetalen hoger, voornamelijk door de gestegen goudprijs. Het Thematic Investment Fund (voorheen het Opportunity Fund) – dat onder meer intellectueel eigendom, zoals rechten op films en televisieseries, en energie-gerelateerde beleggingen omvat – behaalde een fors negatief rendement, voornamelijk als gevolg van afwaarderingen van enkele beleggingen in de energie-infrastructuur. Andere infrastructuurprojecten hebben tegelijkertijd voor een positief rendement gezorgd. Hedgefondsen behaalden in de valuta waarin zij werken (Amerikaanse dollar) een licht positief rendement van ongeveer 3%; vanwege de gestegen waarde van de dollar is het rendement in euro’s ruim twee keer zo hoog. Het valutarisico (inclusief dat van hedgefondsen) wordt op overlay-niveau afgedekt. De resultaten daarvan worden toegelicht onder het kopje Valuta-hedge eerder in dit hoofdstuk.

3.7.8.4.1

 

3.7.8.4.1.1