Terug naar boven

De wereld om ons heen

In dit hoofdstuk lichten wij de maatschappelijke ontwikkelingen in 2018 toe die met name onze deelnemers en werkgevers raken. Pensioen en de pensioensector waren in 2018 een veelbesproken onderwerp, zeker aan het einde van het jaar, toen pensioenfondsen hun dekkingsgraad zagen teruglopen vanwege onrust op de financiële markten en de dalende rente. Dit maakte de discussie over aanpassing van het pensioenstelsel nog actueler. Andere trends waren de groeiende aandacht voor duurzame inzetbaarheid, informatieveiligheid en duurzaamheid.

3.3.1 Onstuimig jaar voor financiële markten

In economisch opzicht was 2018 een turbulent jaar, met internationaal grote verschillen en impactvolle gebeurtenissen. De economie in de Verenigde Staten groeide, onder meer door een grote belastingverlaging en een scherpe focus op de interne markt. De groei in Europa en Japan leek al in het begin van 2018 te pieken. Het tempo van de Chinese groei was eerder al afgenomen, onder meer doordat de overheid kredietbeperking stimuleerde.

In het verslagjaar stonden de internationale verhoudingen onder druk, met dreigende handelsoorlogen. Vooral de onzekerheid over de verregaande maatregelen van de Verenigde Staten en de tegenmaatregelen resulteerde in een dalend vertrouwen bij bedrijven en beleggers. Ook de Brexit zorgde voor politieke en economische onrust. Richting het einde van het jaar werd de markt steeds afwachtender en angstiger. Het beeld op aandelenbeurzen weerspiegelde deze onrust: Amerikaanse beurzen stonden lange tijd in de plus en de dollar klom in waarde, terwijl elders rode cijfers verschenen. In de turbulente maand december daalden aandelenmarkten wereldwijd fors; ook de Amerikaanse beurzen sloten in de min. Deze ontwikkelingen hadden effect op de beleggingen van ABP: over 2018 werd een negatief rendement gerealiseerd van -2,3%. Dit wordt uitgebreid toegelicht in het hoofdstuk Hoe wij het pensioenvermogen beleggen.

3.3.2 Naar een nieuw pensioenstelsel

Maatschappelijke en financiële ontwikkelingen leiden al langer tot discussie over ons huidige pensioenstelsel. Er is een groeiende behoefte aan transparantere pensioenopbouw en een stelsel dat beter aansluit bij de flexibiliteit en mobiliteit van onze arbeidsmarkt. In het verslagjaar werd dit opnieuw onderstreept: de roep om een pensioencontract met een beter perspectief op verhoging en transparantie rondom onzekerheid wordt sterker. Dit werd met name ingegeven door de aanhoudend lage rente, die eraan bijdraagt dat de jaarlijkse verhoging van pensioenen steeds verder uit beeld raakt en de kans op korten van het pensioen groeit. Aan deelnemers is dit lastig uit te leggen, want zij zien pensioenfondsen met grote vermogens. Daarnaast zien we steeds meer discussie in de samenleving over de snelle stijging van de pensioenleeftijd, vooral in relatie tot de zwaardere beroepen. Verder leidt flexibilisering van de arbeidsmarkt ertoe dat werknemers vaker van fonds wisselen en dat een groeiende groep werkenden (met name zzp’ers, maar ook een deel van de uitzendkrachten) geen pensioen opbouwt. Voor deze actuele thema’s heeft de minister met sociale partners in de SER oplossingen proberen te vinden. De onderhandelingen over het nieuwe pensioencontract zijn eind 2018 mislukt. De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft begin 2019 de Tweede Kamer per brief laten weten dat er nader onderzoek komt naar een minder snelle stijging van de pensioenleeftijd, het afschaffen van de doorsneesystematiek en het toegankelijker maken van pensioenopbouw voor zzp’ers. Hoewel de urgentie van veranderen steeds meer wordt gevoeld, is het begin 2019 nog steeds niet duidelijk op welke manier het stelsel toekomstbestendig wordt gemaakt.

 

3.3.3 Aandacht voor duurzame inzetbaarheid

Met het stijgen van de pensioenleeftijd en de toenemende vergrijzing nemen vitaliteitsvragen toe: hoe halen we gezond en vitaal het pensioen? Niet alleen medewerkers zelf zijn verantwoordelijk voor hun eigen duurzame inzetbaarheid. Betrokken en verantwoordelijke werkgevers willen dit faciliteren. Daarbij is het voor hen ook van belang dat zij zich actief bezighouden met continuïteits- en opvolgingsvraagstukken en het beheersen van de mogelijke schadelast door arbeidsongeschiktheid. Pensioenfondsen, waaronder ABP, denken mee hoe pensioen kan worden ingezet voor dit soort vraagstukken. Wij bieden deelnemers op belangrijke momenten in hun leven inzicht en handelingsperspectief, zodat zij tijdig de bij hen passende pensioenkeuzes kunnen maken. Daarnaast trekken wij steeds meer samen op met werkgevers om actieve deelnemers optimaal voor te lichten over de mogelijkheden en onmogelijkheden van hun pensioen. Werkgevers hebben bijvoorbeeld mogelijkheden om gebruik te maken van het Generatiepact, waarbij pensioen wordt ingezet voor duurzame inzetbaarheid en verjonging van het medewerkersbestand. Een van onze belangrijkste strategische doelen is om de binding met werkgevers te versterken. Wij willen een goede relatie opbouwen en gesprekspartner zijn bij thema’s als vergrijzing van de arbeidsmarkt, langer doorwerken, duurzame inzetbaarheid en pensioen als aantrekkelijke arbeidsvoorwaarde in de ‘war on talent’.

3.3.4 Meer digitaal: persoonlijk en veilig

De mogelijkheden van digitale communicatie en het slim koppelen van beschikbare data maken het mogelijk om steeds meer ‘op maat’ te communiceren en om meer gelijkwaardig in gesprek te gaan met deelnemers en werkgevers. Over pensioenen is veel informatie voorhanden op internet. Pensioen is daarmee transparanter geworden, maar tegelijkertijd hebben deelnemers een groeiende behoefte aan persoonlijke duiding en handelingsperspectief: wat betekent een bepaalde keuze of verandering voor hun financiële situatie? ABP is hier actief mee bezig (zie ook het hoofdstuk In contact met onze stakeholders).

Tegelijkertijd stelt de verdergaande digitalisering hogere eisen aan informatiebeveiliging. Zeker voor een maatschappelijke organisatie zoals ABP is dit van belang: onze deelnemers en werkgevers moeten erop vertrouwen dat hun informatie bij ABP veilig en goed beschermd is, vanzelfsprekend in lijn met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) die in 2018 van kracht is geworden. In het verslagjaar hebben wij in nauwe samenwerking met APG aanvullende preventie- en opsporingsmaatregelen getroffen om deelnemers- en financiële gegevens veilig te houden.

3.3.5 Duurzaamheidsbesef groeit

Consumenten, bedrijven en instellingen worden zich steeds bewuster van de impact van hun keuzes en handelen op milieu en samenleving. Financiële instellingen en investeerders, waar pensioenfondsen bij horen, kunnen een verschil maken als het gaat om duurzaam investeren. Een groeiend aantal deelnemers is bovendien niet meer alleen gefocust op het rendement van hun belegde pensioenpremie, maar zijn er ook kritischer op waarin hun premie wordt belegd. Daarnaast horen we van deelnemers en politiek een luidere oproep aan de pensioensector om te investeren in de energietransitie om deze een impuls te geven. Kortom: in onze gehele samenleving wordt de urgentie van duurzaam denken en doen gevoeld en steeds vaker vertaald in concrete acties.

ABP wil in deze trend een koploper zijn, met duurzaam en verantwoord beleggen als een van onze expliciete speerpunten. Sinds 2015 hebben wij hiervoor een ambitieus beleggingsbeleid met concrete doelstellingen vastgesteld, en ook in de nieuwe strategie is duurzaamheid een belangrijke kernwaarde. Duurzaam beleggen komt niet in de plaats van onze kerndoelstelling om een goed rendement te behalen voor onze deelnemers. Integendeel. Bij ABP gaan een optimaal rendement en duurzaam beleggen hand in hand. De praktijk wijst uit dat dit ook heel goed kan. In het verslagjaar is verder invulling gegeven aan ons beleid voor duurzaam en verantwoord beleggen; wij liggen op schema om onze doelstellingen te realiseren. Zie ook het hoofdstuk Hoe wij het pensioenvermogen beleggen in dit jaarverslag of lees ons verslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen 2018.