Terug naar boven

De wereld om ons heen

 
Verwachtingen van deelnemers en stakeholders van pensioenfondsen worden steeds explicieter. Pensioenfondsen worden daarom kritischer gevolgd, ook door de media. Tegelijkertijd staat ons pensioenstelsel aan de vooravond van grote veranderingen: er ligt een nieuw regeerakkoord met contouren voor de hervorming ervan. ABP heeft in het verslagjaar opnieuw stappen gezet om wendbaarder te kunnen opereren in deze dynamische omgeving. In dit hoofdstuk lichten we een aantal belangrijke ontwikkelingen toe.

3.1 Meer flexibiliteit en maatwerk

Met de groeiende aandacht voor pensioenen, worden pensioenfondsen steeds kritischer gevolgd. In de eerste plaats door deelnemers. Zij besteden meer aandacht aan hoe hun pensioenfonds hun premies belegt en zorg draagt voor een goede persoonlijke voorziening voor later. Met alle veranderingen waar wij midden in zitten en die op ons af komen – meer aandacht voor en hogere verwachtingen van pensioenen, verdergaande digitalisering, een nieuw stelsel – is het voor ons de grote uitdaging om een betrouwbaar, goed presterend pensioenfonds te zijn en te blijven, en tegelijkertijd als grootste fonds van Nederland toch flexibel genoeg te zijn om binnen de kaders van de regeling meer 'maatwerk' te bieden. Daarmee willen wij deelnemers, gepensioneerden en werkgevers in staat stellen de juiste keuzes te maken op voor hun cruciale momenten.

Om onze flexibiliteit te vergroten, hebben wij in 2017 met nog meer focus onze deelnemers en de werkgevers centraal gesteld. We zijn begonnen met het aanscherpen van onze missie en kernwaarden, waarbij meer nadruk ligt op maatwerk en keuzevrijheid. Daarnaast hebben we in co-creatie met deelnemers en werkgevers nieuwe serviceconcepten en instrumenten ontwikkeld, gericht op inzicht, handelingsperspectief en kennisoverdracht (zie het hoofdstuk Communicatie). Ook aan de 'achterkant' zijn veranderingen ingezet. Door de invoering van de nieuwe commissiestructuur heeft het bestuur bijvoorbeeld meer ruimte gekregen voor strategische aandachtspunten zoals communicatie (zie de hoofdstukken Communicatie en Governance). Verder kijken we voortdurend naar de ontwikkeling van onszelf als bestuur en van het bestuursbureau. Dit moet de transparantie en onze ‘blik naar buiten’ verder vergroten. Dialoog, gelijkgerichtheid en slagvaardigheid staan daarbij voorop.

3.2 Vertrouwen in pensioen blijft uitdaging

In 2017 heeft onderzoeksbureau Motivaction onderzoek gedaan naar het vertrouwen in de pensioensector van deelnemers, werkgevers en andere stakeholders, waaronder wetenschappers, deskundigen en journalisten. ABP was een van de initiatiefnemers.

Uit het onderzoek blijkt dat er nog stappen te nemen zijn om het vertrouwen van vooral deelnemers en werkgevers te laten groeien. Het feit dat in grote delen van de sector verhoging van de pensioenen niet mogelijk is en sommige fondsen de pensioenen hebben moeten verlagen, heeft het algemene vertrouwen geen goed gedaan. Daarbij komt dat de belanghebbenden onrust ervaren vanwege de hervorming van het stelsel. Opvallend is dat deelnemers en werkgevers hun vertrouwen meer baseren op de dekkingsgraad dan deskundigen en wetenschappers.

Het vertrouwen in ABP ligt iets hoger dan bij de andere fondsen uit het onderzoek, onder meer vanwege onze focus op groei van duurzaam en verantwoord beleggen. In het onderzoek geven respondenten aan de open communicatie van ABP te waarderen. Een punt van kritiek is dat ABP door onder andere uitblijvende verhoging de belofte van een waarde- en welvaartsvast pensioen niet nakomt. Deelnemers realiseren zich dat vooral externe factoren hieraan ten grondslag liggen, maar verwachten wel dat het pensioenfonds hun belangen in de politieke arena beter vertegenwoordigt.

Voor ABP biedt het onderzoek bruikbare handvatten. Wij vinden het vertrouwen nog steeds niet voldoende. Daarom spannen wij ons in om pensioen en alle processen daaromheen transparanter te maken, en om deelnemers en werkgevers meer inzicht te geven zodat zij een duidelijker handelingsperspectief krijgen. In het verslagjaar zijn in dat kader verschillende initiatieven gestart, waarover meer in het hoofdstuk Communicatie.

3.3 Nieuws en dialoog

ABP heeft in het verslagjaar proactief nieuws naar buiten gebracht, kennis gedeeld en gesprekken gevoerd met stakeholders (zie ook het hoofdstuk Communicatie). Daarbij proberen we zoveel mogelijk aan te sluiten bij hun belangen en doelen. Ook hebben we deelgenomen aan bijeenkomsten over de toekomst van het pensioenstelsel in Nederland. In de media werd in 2017 vooral aandacht besteed aan de dekkingsgraad van pensioenfondsen, die over het algemeen verbeterde in de loop van 2017, ook bij ABP. Soms gaan er dingen nog niet goed, zoals de late communicatie rondom de afschaffing van de Anw-compensatie (meer hierover in het hoofdstuk Pensioenbeheer); daaruit trekken wij lering voor de toekomst. 

Omdat duurzaamheid een belangrijk onderwerp is voor veel van onze stakeholders, hebben we veelvuldig gecommuniceerd over ons beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen, zowel in persoonlijke dialogen als in nieuwsberichten en interviews. Ook is een nieuwe website gelanceerd: www.belangrijkekeuzes.nl. Sinds de implementatie van het beleid Duurzaam en Verantwoord Beleggen in 2016 heeft ABP gewerkt aan de verdere verduurzaming van de beleggingsportefeuille, met oog voor rendement, risico en kosten. ABP steeg in de jaarlijkse ranglijst van VBDO (Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling) dat het beleggingsbeleid van de vijftig grootste Nederlandse fondsen onderzocht, naar de gedeelde eerste plaats in de categorie ‘duurzaam en verantwoord beleggen door Nederlandse Pensioenfondsen’. In het hoofdstuk Vermogensbeheer en ons aparte verslag Duurzaam en Verantwoord Beleggen 2017 komen deze zaken uitgebreider aan bod.

3.4 Aandacht voor duurzame inzetbaarheid

Nederlanders worden gemiddeld steeds ouder. We leven langer en dat betekent dat we langer kunnen doorwerken. Dat zal ook moeten om onze pensioenen niet duurder te maken. In het verslagjaar is de AOW-leeftijd voor jongeren opgeschoven naar 67 jaar en 3 maanden. Naar verwachting zal deze de komende jaren verder stijgen. Dat heeft consequenties voor deelnemers: wanneer kunnen zij met pensioen en wat betekent dat voor hun pensioenopbouw? En voor werkgevers: hoe behouden zij medewerkers in het proces en kunnen zij zorgen voor verjonging van hun vergrijzende personeelsbestand?

ABP denkt mee met deelnemers en werkgevers over duurzame inzetbaarheid en de vragen die dit met zich meebrengt. Wij willen hun meer inzicht en handelingsperspectief bieden waar mogelijk. Pensioen kan bijvoorbeeld worden ingezet als HR-instrument: in 2017 is het Generatiepact onder voorwaarden goedgekeurd door de Belastingdienst. Dit maakt het mogelijk om ouderen langer te laten doorwerken, met een afbouw van uren maar met optimale pensioenopbouw.

3.5 Politieke onzekerheid en economische groei

Internationale politieke ontwikkelingen zorgden in het verslagjaar voor volatiliteit op de financiële markten. Tegelijkertijd was er wereldwijd een opleving van de economie, die samen met een geringe inflatiedruk zorgde voor een stijging van bedrijfswinsten. Vooral de opkomende economieën kenden een goed jaar. Deze marktontwikkelingen zorgden ervoor dat bedrijfsobligaties en aandelenbeleggingen goed rendeerden. Ook ABP heeft hiervan geprofiteerd, met een rendement dat uitkwam op 7,6%. Voor pensioenfondsen is vooral het langetermijnrendement relevant. Over de periode 2002-2017 bedraagt ons gemiddelde jaarrendement 7,6%. Zie ook het hoofdstuk Vermogensbeheer voor een uitgebreidere toelichting.

 

3.6 Vernieuwing van het pensioenstelsel

Het nieuwe kabinet heeft in het regeerakkoord 2017-2021 een aparte paragraaf opgenomen over de vernieuwing van het pensioenstelsel, waarmee wordt aangesloten bij de verkenningen die hiernaar plaatsvinden vanuit de SER. Het kabinet stelt afschaffing van de doorsneesystematiek voor het berekenen van de premie en introductie van een nieuw pensioencontract: een persoonlijk pensioenvermogen met collectieve risicodeling. Daardoor wordt de pensioenopbouw transparanter en sluit het stelsel beter aan bij de arbeidsmarkt, waarin flexibiliteit en mobiliteit sterk zijn gegroeid. De collectieve risicodeling en de verplichte deelname blijven behouden. In onze optiek zijn dat de onmisbare elementen van een goed stelsel. ABP is voorstander van meer inzicht, meer maatwerk en meer keuzes, wat aansluit bij de kabinetsplannen, met voldoende ruimte voor risicodeling, buffers en fiscale mogelijkheden. Bovendien moet de overgang naar de nieuwe situatie zorgvuldig gebeuren en de effecten moeten evenwichtig zijn voor alle deelnemers. De kosten en baten vallen grotendeels tegen elkaar weg als afschaffing van de doorsneesystematiek en de overstap op het nieuwe pensioencontract gelijktijdig plaatsvinden. Daarnaast voorziet het kabinet in extra fiscale ruimte voor maatwerk. In 2018 wordt door sociale partners en in de SER doorgesproken over de hervorming van het pensioenstelsel. Na advies van de SER zal het kabinet samen met sociale partners de plannen omzetten in wetgeving.

Hoewel wij als ABP niet gaan over het pensioenstelsel, vinden wij het wel belangrijk dat wij als grootste pensioenfonds van Nederland garant kunnen staan voor de uitlegbaarheid en uitvoerbaarheid van de nieuwe pensioencontracten. Dat begint al in deze voorbereidende fase. Vanuit onze ervaring en kennis denken en rekenen wij mee met de SER, de Pensioenfederatie en collega-fondsen. Wij zullen tijdig anticiperen op mogelijke veranderingen voor de uitvoering en zullen deelnemers en werkgevers regelmatig informeren over de voortgang en mogelijke consequenties.

3.7 Nieuwe privacywetgeving

Eind mei 2018 gaat de nieuwe Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) in. Daarmee gelden in heel Europa dezelfde regels voor de bescherming van persoonsgegevens en privacy. De AVG vervangt de wet Bescherming persoonsgegevens en zorgt ervoor dat de privacy-rechten van klanten worden versterkt, bedrijven en instanties die met privacygevoelige informatie omgaan meer eigen verantwoordelijkheid krijgen en dat toezichthouders in Europa uniforme bevoegdheden krijgen om sancties op te leggen. ABP heeft in het verslagjaar maatregelen getroffen om vanaf mei 2018 te voldoen aan de nieuw geldende regels. Zie ook het hoofdstuk Governance.